Subjektivni zapisi o začeću, rađanju, životu, suicidu i smrti
Rađanje kao čin, predstavlja početak tragedije individue (pojedinca), osvit njegove patnje u zatvorenom metaforičnom, ali realno opipljivom krugu apsurda svakodnevnog života, u osi besmisla egzistiranja. Ono je – kao početak – konsekventno uzrokovano ili pukom slučajnošću, što se apsolutno može okarakterisati kao banalni i neželjeni produkt nesmotrenosti i neodgovornosti prethodnog seksualnog akta, ili pak, kao svesnom inicijalnom željom jednog ili oba roditelja za produžetkom njihovih sopstvenih gena, njihove sopstvene „krvi“. Ostavljanje, tj. stvaranje potomstva je primarno vezano za porive i želje konkretnih individua, što predstavlja aspekt nesvesnosti i moguće poremećenosti njihovog ega a sekundarno, porivom za produžetkom vrste, nacije ili nekog iskonstruisanog kolektivnog identeteta grupe, što predstavlja primitivnu amoralnu psihičku devijaciju. Svakako, oba inicijalna poriva za ostavljanjem potomstva – iz kojih posledično nastaje čin rađanja – mogu se uslovno smatrati neodgovornim aktom sa kauzalitetima a posebno – ukoliko se radi o društvenom i verskom konstruktu, tj. primitivnom tendencijom za „produžetkom vrste, nacije, porodične loze i tome sličnom“ – kao kategorije apsolutne nesvesnosti i neodgovornosti, prema onom/onoj koji se rađa!
Svakako, jedinke tj. pratneri uvek imaju apsolutno pravo izbora da li žele da ostave potomstvo, što proističe iz njihove emotivne težnje i želje, odnosno njihove sopstvene psihe te u kontekstu toga, ne mogu se nipošto osuđivati zbog takve tendencije. Ipak, uprkos navedenom, roditelji jedinke koja će biti rođena – morali bi biti svesni pre začeća iste, da biološka realizacija njihove želje za potomstvom, novorođenu individuu – bez obzira što je mogu obasipati najiskrenijom i najzdravijom ljubavlju, požrtvovanjem i pažnom tokom njenog odrastanja i života – neće osloboditi od potencijalnih životnih patnji, kao i potencijalnog sticanja samosvesti iste o apsurdnosti. Nemoguće je, razume se, unapred znati – da li će novorođena jedinka smatrati da život ima ili da nema smisla – odnosno preciznije rečeno, da li će tokom svog života postati svesna opšteg apsurda ili će živeti u mehuru „blagoslova“ samoobmane. Međutim, čak iako ostane zauvek u tom uslovno „blaženom stanju“, to je svakako neće poštedeti emotivnih varijabli i neiscrpnoj višeslojnosti potencijalne patnje, tokom njene egzistencije!
Poriv za rađanjem jedinke zbog želje roditelja za potomstvom a posebno zbog tendencije za ostavljanjem sopstvenih gena ili u najgoroj devijantno ruralnoj tendenciji – zbog produžetka vrste, nacije itd. – posledično je proistekao iz višedimenzionalnih kompleksnosti čitavog dijapazona društvenih, religijskih, familijarnih i drugih setova konstelacija. Dakle, želja za ostavljanjem potomstva – iz koje proističe rađanje jedinke – ukoliko ono nije konsekvenca nekakvog oblika nametnutog konteksta prinude, predstavlja svestan čin sa enormnom (ne)odgovornošću, prema onom koji treba da bude rođen! U tom smislu, rađanje, odnosno želja za ostavljanjem potomstva – u etičkom i moralnom smislu – predstavlja produkt svesnih ili nesvesnih, ali u svakom slučaju, neodgovornih i nepromišljenih odluka i/ili sebičnih želja „kreatora“, odgovornih za rođenje novog fizičkog i duhovnog oblika, novog biloškog produkta, nove individue (jedinke), koja će biti izložena apsolutnom besmislu postojanja, cikličnosti apsurda sopstvene egzistencije a verovatno i cikličnosti patnji (u manjem ili većem obimu), sve do sopstvene biološke smrti. Međutim, uprkos ovim realnim konstelacijama, svako ima pravo izbora da li želi da ostavi potomstvo – te se uprkos predhodno navedenom – ne može osuđivati, ali jednostavno mora biti svestan da čin začeća, odnosno rađanja za koji je odgovoran, za sobom povlači odgovornost koja se može sažeti u jednoj naizgled apstraktnoj, ali zapravo izuzetno kompleksnoj konstataciji i ujedno pitanju: Da li neko želi ili ne želi da bude rođen, odnosno da li svest partnera o navedenom realitetu, dozvoljava istim da preuzmu rizik za ostavljanjem sopstvenog potomstva!?
Čin začeća, odnosno rađanja – ne predstavlja ništa drugo – već samo još jedan neodgovorni postupak sa kauzalitetima prema onom koji će se roditi. Prema tome, želja za „ostavljanjem potomstva“ ili „produžetkom pripadnika nacije, vrste, grupe itd.“ predstavlja akt nastavka apsurda sa čitavim setom konsekvenci besmisla i potencijalne životne patnje novorođene individue, koje će ona iskusiti u manjoj ili većoj meri, a možda i spoznati apsurd tokom svog bitisanja u okviru besmislenosti egzistencije čoveka kao najdevijantnijeg oblika parazita, najodvratnije vrste, odnosno oblika života, koji nastanjuje planetu.
Ipak, novorođena individua uvek ima izbor, ukoliko postane svesna apsurda. Izbor o jedinom realnom i primarnom filozofskom pitanju oslobođenom metafizike – ima li smisla živeti ili ne!?. Odnosno, ostavljen joj je – uz određene izuzetke, ukoliko se radi o rođenjem mentalno zaostaloj ili fizički paralizovanoj osobi – izbor o tome, ima li smisla nastaviti živeti u apsurdu! Međutim, i on je višeslojno limitiran. U prvom redu, postavlja se etičko pitanje da li potencijalni suicid individue koja se odluči da nema smisla nastaviti sa životom, može dovesti do patnje njenih bližnjih, odnosno onih koji bi njenim nestankom ostali u boli i bili izloženi dodatnoj patnji. Ukoliko je pak jedinka – sticajem okolnosti – oslobođena navedene moralne premise i realiteta konkretne situacije, onda je njena „slobodna volja“, odnosno bolje rečeno sloboda izbora, apsolutno zaista neograničena! Svakako, kako bi postigla slobodu po pitanju izbora na eventualni suicid, jedinka se mora pre toga dodatno “osloboditi”, nametnutih društvenih konstrukcija. U prvom redu, neutemeljenih religijskih dogmi i patetičnosti preventivnog društvenog aktivizma u sprečavanju suicida – a time – zapravo i anulirati sopstveni strah od eventualne potencijalne boli od tehničke realizacije poslednjeg čina, kao i strah od neuspešnosti realizovanja istog, itd. Upravo zbog toga, treba uvesti apsolutno diskreciono pravo jedinke na eutanaziju – svakako uz postavljanje određene starosne granice – ali, bez bilo kakvih drugih oblika limitiranosti u kontekstu legislative ovog postupka.
Iako lično zastupam antinatalizam kao koncept – što je uostalom jasno vidljivo iz prethodnog dela teksta – apsolutno ne želim da vrednosno etiketiram osobe koje žele potomstvo zbog njima poznatih emocija a meni svakako neshvatljivih želja, odnosno ovakve njihove tendencije, odnosno poriva. U tom kontekstu, zaista se istovremeno – protivno mojim subjektivnim stavovima – zalažem za maksimalnu toleranciju, tj. za slobodu izbora svakog ko se odluči iz njemu znanih pobuda za stvaranjem nove jedinke, odnosno ostavljanjem potomstva. Ipak, ukoliko neko kao „argumentaciju“ navalentno, naglašavam navalentno, nameće pseudo-patološke konstrukcije o produžetku vrste, nacije, sopstvenih gena i tome slične devijantne razloge, ističem otvoreno da se radi o patološkom stanju konkretne individue! Moj stav vezan za antinatalizam, stoga se primarno zasniva na argumentu da jedinke treba da se uzdrže od razmnožavanja i stvaranja novih individua iz razloga što ova tendencija u moralnom i etičkom kontekstu predstavlja suštinski neodgovorni (a često i nesvesni) čin, bez obzira na potencijalne najiskrenije i najplemenitije pobude individua koje se odluče za ostavljanjem potomstva. Ukratko – začeće i rađanje drugih osećajnih bića (individua) od strane njihovih roditelja – dovodi u pitanje da li će novorođena osoba tokom svog života poželeti da nije rođena, bilo zbog potencijalnih patnji kroz koje će proći tokom života ili pak zbog spoznaje opšteg besmisla sopstvene egzistencije. Uostalom, ukoliko neko zaista želi decu, svoju želju može ostvariti na plemeniti način u etičkom i moralnom smislu. Odnosno, umesto da se roditelji (kao individue) upuštaju u moralno problematičan čin začeća novog života, tj. rađanja nove jedinke reprodukcijom – svoju želju za decom – uvek mogu rešiti time što će usvojiti već postojeće dete, odnosno kolokvijalno rečeno, siroče. Ovim plemenitim postupkom bi sa zapravo učinili društveno prihvatljivo i istinski individualno dobro i visoko etičko delo, uzimajući u obzir da na globalnom nivou postoje milioni dece bez roditeljskog i/ili bez adekvatnog staranja. Svakako, naglašavam da je ovo moj subjektivni stav, koji ću dodatno razraditi i argumentovati (u etičkom, verskom i naučnom smislu) u okviru eseja pod nazivom „Apsurdizam, monoteistički egzistencijalizam, dualizam i antinatalizam – Eklektička subjektivna sublimacija „teorije apsurda“ u korelaciji sa naučnom i etičkom argumentacijom u prilog “antinatalističkim stavovima”.
II
Apsurdnost i užas egzistencije je krucijalan strah od neizvesnosti koji nosi svaki dan a uz svest o jedinom izvesnom – Memento mori – kao jedinoj istini i finalnom ishodu. Ciklus besmisla od trenutka rađanja do trenutka smrti i prokletstvo egzistencije i apsurdnost iste – predstavljaju realan strah od boli i patnje, podsvesni ili svesni strah od buđenja svakog dana, jednostavno od budnog stanja i realne svakodnevnice pojedinca. Užas postojanja – dakle – jeste svest o besmislenosti života i strah od permanentnog sizifovskog puta kroz život uz realne ili iskonstruisane probleme ili pak od puke rutine permanentnih svakodnevnih životnih borbi; strah od ne rešavanja ili rešavanja problema, jednostavno svest o apsurdnosti postojanja sa nizom razočaranja i boli tokom života jedinke. Najveći užas postojanja u bazičnom smislu – prema tome – jesu ciklusi patnje tokom života koji se mogu smanjiti – ali, koje je nemoguće izbeći i ostati prema njima u potpunosti ambivalentan – bez obzira na stepen eventualne postignute ravnodušnosti individue. To je zapravo svest o tome da se nikada ništa ne može promeniti, svest o apsurdnosti, odsustvo čežnje za nečim, bilo čim, što bi zaustavilo patnju i/ili monotoniju, tu beskonačnost ponavljanja različitih užasa i permanentne svakodnevne borbe, pa makar ona zapravo bila dominantno i ne toliko realno problematična, već u krajnjoj instanci, predstavljala samo životnu rutinu u besmislenom ponavljanju beskonačnih dana bez obzira na adinamičan ili dinamičan karakter istih. Trenuci ili pak periodi sreće svakako znače (kroz kreiran individualni imaginarijum kao forme samoobmane i samoodbrane), ali i oni proističu i vraćaju se u grotlo jedine realne kategorije: apsurdnosti egzistiranja. U tom smislu – čak iako je životni put ispunjen uz relativno odsustvo patnje, čak i zadovoljstva istim – jedino iskupljenje i okončanje predstavlja prirodna bezbolna i laka smrt kao najveći blagoslov i dar od tvorca, tj. Boga (za dogmatskog vernika u najširem smislu definicije), kao biološka “srećna” slučajnost (za ateistu) ili pak kao izbavljenje i iskupljenje od kreacije demijurga (za gnostika), itd.
Za mene lično, laka i što skorija smrt bi predstavljala najveći dar, iskupljenje, stanje isključenosti, potpunog odsustva patnje – blagoslov uzvišenosti oslobođenog apsurda, stanje nesvesnog ništavila, specifična forma subjektivno shvaćene “nirvane”, jednostavno postajanjem – nadam se – ničega!
III
Alternativa prirodnoj i bezbolnoj smrti je suicid, koji može biti opravdan isključivo i samo ukoliko se njime od strane suicidenta ne nanosi bol drugima – isključivo njegovim najbližima. Odnosno, suicident ima apsolutno pravo na samoubistvo bez obzira na motiv: zbog užasa prekomerne patnje (fizičke i/ili psihičke), ili pak jednostavno, zbog svesti o besmislu svega kao jedine apsolutne istine i nepobitne činjenice. Međutim, to pravo na suicid, ima moralnu utemeljenost samo ukoliko taj finalni čin konkretne individue, ne nanosi bol drugima tj. isključivo njegovim najbližima. Odnosno, samo ukoliko je oslobođen kazualiteta, prema drugim osobama.
U formi kratke digresije ili bolje rečeno specifičnog ogleda, ukazaćemo bez tendencije za bilo kakvim dubljim analizama, nekoliko stavova pojedinih autora o suicidu proisteklom iz svesti o apsurdu. U tom kontekstu, sagledaćemo određene aspekte ove tematike koje postoje kod mislilaca poput A. Kamija, F. M. Dostojevskog, E. Siorana, L. Šestova i R. F. Arona i drugih.
“Postoji samo jedan istinski ozbiljan filozofski problem: samoubistvo. Odgovor na suštinsko filozofsko pitanje jeste zapravo razmišljanje o tome da li život vredi ili ne vredi da se proživi. Sva ostala pitanja – da li svet ima tri dimenzije, da li duh ima devet ili dvanaest kategorija – dolaze nakon toga. To su igrarije, treba najpre da se odgovori na ovo suštinsko pitanje. Ako je istina, kao što to želi Niče, da se jedan filozof, da bi bio cenjen, mora da propoveda vlastitim primerom, onda ćemo da shvatimo značaj tog odgovora jer će on da prethodi završnom činu. Sve su to očiglednosti koje su bliske srcu, ali koje treba da se prodube da bi postale jasnije i duhu.”
Međutim, uprkos pređašnjem citatu iz druge celine “Apsurdni čovek” Kamijevog eseja “Mit o Sizifu: Ogled o apsurdu, samoubistvu i slobodi”, treba istaći da iako sekundarno u odnosu na osnovnu premisu, metafizičko, transcendetalno, religijsko i versko – kao najdublja intima pojedinca – ovime nipošto nije isključena i da problem suicida konsekventno, nipošto ne nosi konotaciju grešnosti u svojoj biti. Ovde nema mesta društvenim konstrukcijama religijskih dogmi ili pak aktivističkog moralisanja. Suicid je jednostavno stvar izbora, finalni čin i odluka o tome, ima li ili nema smisla nastaviti živeti uz realnu svest o besmislenosti egzistencije kao jedinog realnog i epistemološki nepromenjivog seta konstelacija, odnosno jedinog nepobitnog fakta! Da, sve je to na kraju ipak stvar “slobodne volje” i izbora pojedinca, uprkos višeznačnosti i relativnosti obe ove kategorije ljudske egzistencije. Kami, slikovito u navedenom delu, ističe inicijalni poriv individua o apsurdu a posledično i o potencijalnom suicidu:
“Crv se nalazi u čovekovom srcu. Tu on i treba da se potraži. Treba da se prati i razume ta smrtna igra koja vodi od lucidnosti suočene sa egzistencijom do bekstva izvan svetlosti uma.”
F. M. Dostojevski u svojoj fabularnoj, odnosno literalnoj i nadasve misaonoj maestralnoj kompleksnosti, problem suicida, apsurda, kao i potencijalnog greha samoubistva, razrađuje prvenstveno u svojim romanima “Braća Karamazovi” i “Zli dusi”. Svakako, Dostojevski problem suicida kroz svoje književne likove proničući u finese njihovog unutrašnjeg psihološkog habitusa, odnosno konciznije – kreirajući psihološke likove svojih književnih dela u izuzetno složenim fabularnim tokovima romana i u međusobnoj korelaciji – “problematiku samoubistva”, obrađuje skoro u svim njegovim romanima i delima. Njegovi suicidenti – u okviru njegovog ukupnog stvaralačkog opusa – susreću se u sledećim književnim likovima: Kirilovu, Svidrigjalovu, Stavroginu, Smerdjakovu, Krotki, Borisovoj, bezimenom dečaku, Olji, Kraftu, gluvonemoj devojčici, lakeju Filipu, Matrjoši, Staroginu, Lizi, itd. Pored navedenih književnih likova, problem suicida Dostojevski obrađuje i kroz pokušaje i razmišljanja o samoubistvu njegovih književni junaka (npr. San smešnog čoveka), kao i u “Dnevniku pisca”.
Problematiku suicida u korelaciji sa apsurdom, kao i potencijalnog “greha” samoubistva, na sebi svojstven način, Dostojevski najbolje razrađuje kroz svojevrsni “monolog” Alekseja Niliča Kirilova prilikom njegovog poslednjeg susreta sa Pjotrom Stepanovičem Verhovenskim, odnosno u delu romana “Zli dusi”, neposredno pre Kirilovljevog samoubistva. Kirilovo samoubistvo u suštini predstavlja najbolji književni i filozofski opis apusrdnog samoubistva a kompatibilno istovremeno i suicida uzrokovanog spoznajom o apsurdu. Kirilova – u literarnom smislu navedenog romana – Dostojevski savršeno oblikuje uz akcentovanje i usmeravanje na njegov finalni čin u prvom redu, ali pri tome apsolutno ne zapostavljajući celokupni njegov književni lik u kontekstu fabule romana. Kirilov se ne ubija zbog svog životnog puta i zato što je nesrećan, odnosno zbog životne patnje urokovane nečim konkretnim, već isključivo zbog svesti o apsurdu. Na kraju svog spoznajnog puta, oslobođen od verski nametnutih dogmatskih konstrukcija o “grešnosti suicida”, Kirilov pristupa finalnom činu u nekoj formi “anatomskog” i “metafizičkog” eksperimenta nad sopstvenom dušom tj. psihom. Lik Kirilova, F. M. Dostojevski – uprkos niza postojećih plitkih književnih interpretacija i tumačenja – ne predstavlja čitaocima kao suštinski psihički bolesnu osobu, bez obzira na ekscentričnost njegovog načina života i postupaka, opisanih u fabuli romana. Inženjer Kirilov permanentno istražuje i traga za “istinom” da li njegova egzistencija ima smisla u svetu u kojem živi, odnosno koji objektivno postoji kao apsolutna kategorija. Sve počinje od njegove početne ideje koja kroz indukciju i dedukciju, za njega subjektivno, dobija apsolutno neoboriv dijapazon argumenata. On isprva saopštava da želi da se ubije zbog toga što je to jednostano “njegova ideja”, kako bi se na kraju prateći i dobijajući potvrdu početne premise – odlučio na subjektivni čin revota, – kao kazualiteta apsurda. Međutim, taj revolt nije Kamijevskog tipa u skladu sa njegovom “teorijom apsurda” i “pobunjenog čoveka”, već on za Kirilova predstavlja rezultat njegove sopstvene lucidnosti. Odnosno, “puta” koji za njega vodi ka opštoj spoznaji a koji se odlikuje izraženim analitičkim, ali ujedno svakako i najblaže rečeno, ekscentričnim duhom. Počevši od pretpostavljene inicijalne teze da život nema smisla, on je godinama razrađuje, proničući u njene finese, kako bi na kraju došao do finalnog zaključka izvorne pretpostavke koja prethodi realizaciji finalnog čina. Dakle, Kirilov ne upada u prenaglašena afektivna stanja, poput “pomračenja svesti” i tome sličnom, već je njegov put spoznaje uglavnom jednolinijski, ali i u permanentnom usponu. Kao takav, on rezultira potvrđivanjem njegove prvobitne teze. Pored toga, logički je utemeljen i nadasve postojan u svom bazičnom smislu inicijalne premise da je život besmislen. Na kraju, pre samog akta suicida u poslednjem susretu sa P. S. Verhovenskim, Kirilov na specifičan i teatralni način “kulminira” čime ujedno poprima praktično univerzalni značaj protkan kosmopolitskim razmerama. Prema tome, Kirilov od početne premise o besmislu života postepeno razvija i gradi jednu specifičnu argumentaciju – čak internu filozofsku koncepciju – koja potvrđuje njegovu početnu hipotezu. Ona je na kraju duboko etička, moralna i oslobođena od svih nametnutih religijskih i društvenih postulata. Lišena konstrukcija i društveno dominantnih dogmi. Njegov suicid je rezultat apsurda, gde se svest o besmislu pojavljuje i na početku i na kraju, odnosno kao vrhunski intelektualni doseg njegove sopstvene samospoznaje, njegove jedine opipljive i realne istine. Kod njega, stoga i čin suicida nije patetičan, proizašao iz tragedija i dinamičnosti patnje tokom njegovog života, već predstavlja zapravo uzvišeni čin – potvdu odlučnosti, snage i volje – a ne slabosti! Ukratko, kod Kirilova suicid zbog besmisla života predstavlja raritetni revolt proistekao iz njegove postepene recepcije, odnosno konačnim postupkom Kirilov sublimira apsurdnost unutar apsurda kao realnog fakta. Genije Dostojevskog, Kirilova kao lika romana “Zli dusi”, potencijalno opisuje kao osobu kod kojeg postoje indicije da je epileptičar, iako to nigde za razliku od likova iz njegovih drugih romana i književnih dela, to decidno koncizno ne naglašava. Dostojevski – i sam epileptičar – Kirilova indikativno izdvaja u tom kontekstu iz književnog opusa ostalih likova njegovih dela kod kojih se ukoliko zaista imaju epilepsiju, to jasno naglašava. Uostalom, kod Kirilova se zapravo samo potencijalno naslućuju određeni simptomi, koji su svojstveni epilepsiji. Za Kirilova, sve ljude a samim tim i njega kao dela čovečanstva, odlikuje podlost. Kontemplirajući u sopstveno izgrađenom sistemu filozofskih koncepata – suštinski kosmopolitskih – na njega ujedno utiče i posmatranje i apsorbovanje okoline, odnosno spoljašnji događaji. Komplementarnost ovih premisa, prve – njegove unutrašnje (subjektivne) i druge – spoljašnje, proistekle iz okruženja (argumentovano objektivne), Kirilova na kraju dovode do čvrste argumentacije o opštem besmislu a time i apsurdu njegovog daljeg egzistiranja. Kod Kirilova “crv sumnje u srcu” kako je začetak spoznaje o apsurdnosti slikovito nazvao Kami, bazično je od početka do kraja postojan. Svakako, spoljašnji faktori tj. okruženje deskriptivno izraženo kroz fabulu romana, utiču ipak sekundarno na njega i dovode ga do konačnog zaključka o besmislu a na kraju i do samoubistva. Sa jedne strane, nakon konačne subjektivne spoznaje koja za njega postaje apsolut i jedina istina, Kirilov je ravnodušan i ambivalentan prema konačnom cilju koji u fabularnom toku romana, Dostojevski vešto prolongira, dok je sa druge, Kirilovljev duh u nekoj formi – zapravo, specifično uzavreo i donekle afektivan. Iako na specifičan način i Kirilov prolazi kroz proces spoznaje istine o apsurdnosti, njegov “crv sumnje” je suštinski – početna jasna premisa koja apsolutno korespondira sa njegovom konačnom argumentovanom odlukom – kao određenom vrstom ličnog akta pobune i opšte recepcije univerzalne istine. Iscrpljujući se “sizifovskim pitanjima” koncepcije postojanja Boga, “slobodne volje” i vere, Kirilov zaključuje da Boga nema, da postoji čovekova slobodna volja i da čovek suicidom postaje Bog, ali u isto vreme, noć uoči njegovog finalnog čina, on ujedno pali kandilo ispod ikone! Da li su ovo kontradiktornosti, antipolarnosti ili su zapravo u pitanju kompatibilni postupci kroz koje Dostojevski – literarno oblikujući fabularni tok ovog paradoksa kao dela romana – želi da ukaže na apsurdnost konstrukcija verskih i društvenih dogma o suicidu? Kirilovljev put određene vrste samospoznaje sadrži elemente dinamičnih životnih faza, smenjivanja ekspresije i objektivizacije, ali na osobeni način. Napetost je od početne premise o besmislu kod Kirilova, svakako postepeno rasla, često prolazila kroz kontradikcije u kompleksnosti njegove unutrašnje borbe, ali je postojanija nego kod bilo kog drugog književnog lika. Njegova finalna spoznaja – nakon krugova unutrašnje evaluacije i nemira – predstavlja u razvojnom kontekstu, potvrđivanje istine o realnosti apsurda. Svakako, Dostojevski inženera Kirilova prikazuje kroz kompleksni fabularni tok romana, kao sporednu ličnost koja permanentno odugovlači konačan postupak, ali ne samo zbog svojih subjektivnih aspiracija reflektovanih kroz njegovu tendenciju da iznova i iznova pridoda još jedan argument o svetu, o apsurdu i o suicidu koji namerava da izvrši, već je to prolongiranje uslovljeno u sklopu opšte koncepcije romana “Zli dusi”, odnosno korespondira sa tokom same fabule i sudbinama drugih likova navedenog dela. Dostojevski zapravo na izvrstan i sofisticiran način kroz lik Kirilova objedinjuje protivrečnosti i kontradiktornosti, antipod objektivnog rezonovanja o apsurdu kao jedinoj istini i ličnog habitusa Kirilovljevog specifičnog ega kao određene vrste recidiva “reverzibiliteta”. Poslednje navedeno je još jedna indikacija koja ukazuje hipotetički na stav o suicidu samog Dostojevskog. Ipak sa druge strane, kao što je poznato, Dostojevski se nije ubio, ali on ili deo njega, kroz lik Kirilova, je više nego dosledan. Odnosno, uprkos fabularnom prolongiranju reprezentovanom u specifičnim formama verbalizacije i tendencije za permanentnim argumentovanjem svog stava o sopstvenom suicidu, Kirilov na kraju i realizuje početnu zamisao koju je vremenom samo dodatno pokrepio ličnim fundusom objektivnih argumenata, odnosno oduzima sam sebi život uz krajnje čudne postupke u poslednjih pola sata pre finalnog čina. U tom raritetnom opisu – bez paralela u celokupnoj svetskoj književnosti – Dostojevski nadmašuje samog sebe. Prekoračuje limite književnog i umetničkog izraza, ulazi u misaoni cinizam i surovost, razdirući pri tome, svaki dogmatsko iskontruisani drušveni postulat. Anulira konstrukt “suicida” kao greha. Međutim, Dostojevski – sa svojim internim borbama vezanim za veru i religiju i “slobodnu volju” – ujedno ostavlja otvorena pitanja o postojanju Boga. Time Dostojevski zapravo – svoje višeslojne protivrečnosti i unutrašnju borbu – reflektuje kroz misli Kirilova. Te misli se u izvesnom smislu u Kirilovljevoj “istini”, donekle podudaraju sa delima, odnosno opusom F. Ničea. Ipak, postoji suštinska razlika u odnosu na Ničeove percepcije “nadčoveka” proizašle iz ateističkih pozicija i složenosti internog misaonog supstrata Kirilova a sekundarno i Dostojevskog! Kirilov se ubija zato što dolazi naizgled do zaključka da Bog ne postoji – što je za njega dovoljan razlog za samoubistvo – iako istovremeno on smatra da je postojanje Boga neophodno. Uostalom, već navedeni postupak sa kandilom, pre finalnog čina, ovo pitanje kroz lik Kirilova, Dostojevski ostavlja otvoreno i protivrečno u slojevitoj dihotomiji i u samoj krucijalnoj srži. Ipak, samoubistvo Kirilova za njega samog kao lika romana, predstavlja konačan izlaz proizašao iz sopstvenog revolta konstruisanog u posulatima njegove lične logike. Njegov zaključak je “da je Hrist umro uzalud”, odnosno, “da se nakon smrti nije našao u raju” i da je “njegovo mučenje u telesnom obliku bilo uzaludno”, dovode Kirilova do konačnog čina. Isus je prema rečima Kirilova, “žrtva fizičkih zakona, koja živi u sred laži i uzaludno nevino umire zbog laži”. U tom kontekstu, Isus – za Kirilova – predstavlja najveću namučenu žrtvu prevare razapetu na krst kao najuzvišenijeg savršenstva (bića) koje je ikada postojalo i koje će ikada postojati. Ovakve zaključke Kirilov, uz niz oscilacija i protivrečnosti u toku fabule romana, iskazuje kroz objašnjenja razlike između terminoloških odrednica bogočovek i čovek-bog, time indirektno odbijajući da se uporedi sa njime, svestan da je nedostojan upoređivanja sa Hristom i da je “podlac” poput svakog drugog ljudskog bića. Suicident Kirilov dakle, predstavlja žrtvu čovečanstva kao celine, odnosno percepcije apsurda Dostojevskog. Kirilovljev finalni čin je apsurdan zbog spoznaje apsoluta apsurda, odnosno apsurd u svoj svojoj čistoti i opipljivosti kao jedine realne kategorije egzistencije. Na kraju, možemo postaviti pitanje, da li zapravo kroz lik Kirilova, Dostojevski vrši specifičnu vrstu sopstvenog književnog suicida i da li se istovremeno i kompatibilno kod njega naslućuju njegove lične gnostičke misli, odnosno lična forma gnosticizma?
Problematici samoubistva, Dostojevski pristupa u romanu “Braća Karamazovi”, u okviru navedenog citata:
“Tajna čovekovog postojanja ne leži samo u tome da živi, već u tome zašto živi. Bez čvrstog uverenja u svrhu svog života, čovek nije voljan da živi i pre će se odlučiti na samoubistvo nego ostati u svetu.”
Ova misao Dostojevskog, prilično je slična Kamijevim postavkama. Paradoksalno je što u čitavom nizu književnih i “filozofskih” interpretacija, kako dela Dostojevskog (u prvom redu), tako i Kamijevog “Ogleda o apsurdu”, većina autora nastoji da prikaže da su i jedan i drugi autor zapravo odvraćali u svojim delima od suicida! Ta neosnovana tumačenja, proizilaze iz ličnih habitusa i težnje za nekakvom formom devijantnog preventivnog aktivizma, tzv. interpretatora. Na isti način, kao antitezu i dijamatralnu suprotnost prethodnom, postoje i autori – duduše retki – koji kroz prizmu sopstvenog nihilizma tumačeći Dostojevskog i Kamija, zapravo nastoje da tendenciozno i površno prikažu, kako su zapravo oba pisca podsticali na suicid. A. Kami, u skladu sa njegovom koncepcijum percepcije apsurda, odnosno “pubunom” kao rešenjem u svom revoltu – on lično decidno odbija suicid kao odgovor na realnost apsurda – ali, u tom odbijanju samoubistva, on koncizno piše iz svoje sopstvene individualne pozicije na šta ćemo se vratiti u daljem tekstu! Kod Dostojevskog, ovo pitanje je ipak složenije i često kontadiktorno. U tom kontekstu, u formi jednog od njegovih zapisa, suštinski je čak pomalo indikativno ukoliko se zapis, tj. navedeni citata, sagleda samostalno, tj. van celokupnog njegovog stvaralačkog opusa:
“Samoubistvo, pri nepostojanju ideje o besmrtnosti, jeste apsolutna i neizbežna nužnost za svakog čoveka koji se koliko-toliko uzdigao u svom razvitku iznad životinje”
Međutim, ovo je samo jedna od misli proizašlih iz unutrašnjih intelektualnih permanentnih “borbi” ovog izvanrednog mislioca i pisca, odnosno samo jedna od refleksija njegovog “sizifovskog traganja” za odgovorima: specifična vrsta “vapaja” i “krika” očaja, verovatno afektivno proistekao iz njegovih internih previranja. U tom smislu, navedeni citat, zapravo predstavlja samo jednu od njegovih kontradiktornosti a nikako njegov definitivni postulat! Uostalom u samom citatu se uočavaju otvorena ontološka i religijska, tj. verska pitanja. Odnosno, iznova se reflektuje tema percepcije Dostojevskog o “besmrtnosti” koja pak za pisca predstavlja dodatan nedokučivi problem koji se grana u čitav niz dodatnih kontradiktornosti prožetih večitim pitanjima, bez adekvatnog odgovora! Opšte posmatrano, duboka misao Dostojevskog, pretočena u fabulu njegovih romana a prvenstveno u deskriptivni psihološki sklop njegovih književnih likova, suštinski sublimira samu misaonu unutrašnju borbu, velikog mislioca i pisca. Permanentna previranja misli i ideja u pokušaju sizifovskog karaktera spoznaje onog što je nemoguće spoznati: opšteg smisla u sveopštem ništavilu i esencije pronicanja shvatanja vere i Boga, reflektuje se praktično u svim bazičnim postavkama njegovih romana. Manifestacija epohalnog umetničkog izraza kroz literarnu formu romana, unutrašnja borba Dostojevskog, oslobođena je od dijalektike filozofije, ali ne i od suštinskih pitanja egzistencijalne filozofije. U tom smislu, konstatacija Đerđa Lukača u njegovoj “Teoriji romana” prema kojoj “Dostojevski uopšte nije pisao romane”, čini se kao prilično utemeljena teza. Stvaralaštvo Dostojevskog, bazično predstavlja literarni izraz specifičnog graditelja i rušioca u kontekstu njegove observacije čovekove svesti i duše (psihe), koje čitaoce permanentno uznemiruje i dovodi do granica percepcije krucijalnih pitanja koje njega samog – kao pisca i mislioca – razdiru. Odnosno, kroz maestralni literarni izraz, Dostojevski u suptilnoj i prijemčivoj formi, ali oštro, prenosi svoj unutrašnji nemir na individue kolektiva koje su u stanju da ga na različite subjektivne načine akceptuju, pri čemu esencijalni supstrat otvorenih nametnutih pitanja, predstavlja zajedničku referentnu premisu. Ovde uočavamo izvesne paralele sa delima F. Kafke, tj. konkretno sa konstatacijom Teodora Adorna da svaka Kafikina napisana rečenica suštinski zahteva od čitaoca da se dodatno protumači. Čini se da se za Dostojevskog, svakako u drugačijoj formi, ali svakako još kompleksnije – u smibloličkom smislu lavirinta posmatranom ne kao izlaz, već kao gubilišta – može konstatovati isto.
Možda je u oceni dela Dostojevskog, koje se odnose na besmisao egistencije i psihološke karaktere ličnosti njegovih romana u svoj svojoj kompleksnosti, najbolju misao zapravo izneo Lav Šestov:
“Kada bi Darvin video u životu ono što je video Dostojevski, on ne bi govorio o zakonu samoodržanja, nego o zakonu samouništenja”.
S obzirom da smo se dotakli površno Šestova, treba s oprezom svakako u kontekstu njegovog poimanja samoubistva, istaći njegovu misao:
“Čoveku koji sve zna ne preostaje ništa drugo nego da sebi prosvira metak kroz glavu”
Ovaj zapis, iako oštro istaknut, svakako opet nije toliko jednostavan, odnosno ne predstavlja nekakvu formu književnog apsurdističkog ili čak nihilističkog klišea, ukoliko se uzme u obzir koncepcija složenosti Šestovljevog dela “Duša i egistencija”. Uostalom, uslovna antifilozofija Lava Šestova oslobođena pitanja racionalizma i scijentizma, odnosno naglašavajući ograničenosti metafizike u skladu sa periodom kada je Šestov stvarao iz konkretnog religijskog a samim tim i egzistencijalističkog habitusa i suviše je složena, kako bi se sagledala samo iz gore navedenog citata.
Pitanje egzistencije kroz prizmu apsurda kao jedine realne opipljive kategorije, odnosno kao suštinskog sukoba između čovekove čežnje za smislom i univerzuma, koji je indiferentan prema toj težnji, za Kamija je svakako jasnije izraženo kroz njegovu svojevrsnu “pobunu” koja se očitava praktično u čitavom njegovom stvaralačkom opusu. On lično, ne zalazeći u pravo izbora drugih, odbacuje suicid kao rešenje što formuliše kroz sledeće:
“Iz apsurda izvlačim tri zaključka: svoj revolt, svoju slobodu i svoju strast. Samom igrom svesti pretvaram u životno pravilo ono što je bilo poziv na smrt – i odbacujem samoubistvo.”
Odnosno, Kami praktično u potpunosti oslobođen od pitanja vere i smisla života (ukoliko se uporedi sa Dostojevskim), predlaže da se apsurd prihvati, odnosno da se život živi bez iluzija o dubljem, metafizičkom smislu, ali s potpunom svešću o apsurdu. U tom prihvatanju apsurda, čovek pronalazi istinsku slobodu koja za Kamija nije u bekstvu od apsurda kroz samoubistvo, već u suočavanju s njim i buntovničkom odlučnošću da se nastavi sa životom uprkos besmislu! Ukratko, Kami ističe pobunu protiv apsurda kao najveći izraz ljudske slobode. Po njemu, lišenom svih iluzija smisla života, u trenutku kada čovek prepoznaje i prihvata apsurd, on postaje slobodan da kreira svoj sopstveni smisao unutar tog paradoksa. Time za njega, apsurd postaje izvor snage, jer sloboda proizlazi iz sposobnosti da se izabere život i aktivno delovanje, bez potrebe za transcendentnim i konačnim odgovorima.
Kod Dostojevskog, pitanje samoubistva, apsurda i egzistencije, suštinski ostaju do kraja otvoreni upravo zbog nemogućnosti razrešenja percepcije “slobodne volje” sagledane kroz hrišćansku tradiciju i daleko dublje, kroz veru u Boga. Ova razlika između misli Kamija i Dostojevskog, proističe svakako zbog njihovih ličnih habitusa, ali je apsolutno uslovljena i različitim hronološkim, prostornim i društvenim kontekstima u kojima su oba autora stvarala. Svakako, izuzev navedenog, činjenica je da su na Kamijevo stvaralaštvo, između ostalih, pored Kjerkegora i Ničea, najviše uticala i dela Dostojevskog. Na kraju, treba istaći da ni Kami a ni Dostojevski, apsolutno nigde zapravo ne dovode u pitanje pravo izbora na suicid, odnosno ukratko, niti ga podstiču, niti ga osuđuju, iako činjenično da ni jedan ni drugi autor njemu ne pristupaju. Svaka druga interpretacija, izuzev navedenog, je suvišna. Isto postupa i Emil Sioran, u svojim krajnje radikalnim stavovima o ništavilu i besmislu svega. Međutim, za razliku od Kamija i Dostojevskog, Sioran osuđuje sebe, što nikako da se odluči na konačan cilj, koji vidi kao konačno ishodište. Uostalom kod njega, stanovište po ovom pitanju je i radikalnije, često na momente naizgled kontradiktorno i svakako se odnosi na ništavilo i samoubistvo daleko iznad same jedinke, već je usmereno na besmisao egzistencije čovečanstva generalno – a u tom smislu – i na neminovnost i neophodnost izumiranja istog, kao jedinog izlaza iz besmisla. Iako naizgled ateističko, njegova stanovišta suštinski se na momente reflektuju njegovim subjektivnim percipiranjem gnosticizma, kao sasvim legitimnog stanovišta. Njegova dela su prožeta naglašenim, ali realnim pesimizmom, gde apsurd, pored dokolice, uzaludnosti, propadanja, tiranije i vulgarnosti istorijskih tokova, zauzima centralnu poziciju. Međutim, Sioran otrežnjuje još više – iako uzalodno – ukazujući na agoniju svesti, pri čemu razmišljanje (razum), predstavlja kao bolesti. Samoubistvo se kao tema proteže praktično u svakom njegovom delu, sarkastično, pesimistički. Tako npr. u Silogizmima gorčine ističe:
„Živim samo zato što je u mojoj moći da umrem kad mi se prohte; bez ideje o samoubistvu, odavno bih se ubio”.
U delu “Zli demijurg” ironično i cinično a svakako u svom stilu, Sioran na jednom mestu sarkastično piše:
“Udeli nam, Gospode, počast i snagu da sebe dokrajčimo, milost da na vreme nestanemo.”
Ipak, u delu “O nezgodi biti rođen”, E. M. Sioran izvanredno uzimajući celukupni dijapazon konstelacija kao utemeljenih argumenata o relanosti besmisla, na sebi svojstven način zapisuje verovatno najsnažniju misao. Rečenicu, koja na prvi pogled odiše gorčinom i iz prizme observacije nametnutih društvenih konstrukata, deluje čak umobolno, ali koja nasuprot tome predstavlja svojevrsnu esenciju realnosti:
“Kada bi nam, u času rođenja, svest bila jednaka onoj pred kraj mladalačkog doba, više je nego verovatno da bi samoubistvo u petoj godini života bilo uobičajna pojava, ili čak pitanje poštenja”.
Svakako, iako navedeni citat za mnoge deluje neopravdano blasfemično i jeretički, sa druge strane može se argumetovano definisati ukratko samo kao “Sioranovski”. On obuhvata njegov specifični nihilizam, apsurdizam i svakako neupitan antinatalizam. Međutim, u njemu je pozadinski ispoljena suštinska supstanca percipiranja “slobode izbora” u najširem smislu značenja i interpretativnih formi istog. Međutim, srž je da ta “sloboda” jeste limitirana periodom odrastanja, odnosno stasavanja i samospoznaje ili preciznije rečeno – spoznaje individue o realnosti apsurdnosti. U tom smislu, ta “sloboda” je u startu limitirana, odnosno dolazi i suviše kasno. Konsekventno, ona ujedno podstiče, ali se istovremeno i suprostavlja potencijalnom suicidu jedinke. Jednostavno, u trenutku kada se spozna realnost, sve je i suviše kasno za bilo kakvo smisleno delovanje. Ostaju samo eventualne ontološke i metafizičke premise u realnosti apsurda. Dakle, suicid je u tom kontekstu, kao i nastavak životnog puta, jednostavno besmislen a konkretno kod Siorana dodatno prožet opravdanim ogorčenjem zbog spoznaje te ključne činjenice.
Zašavši u ove digresije vezane za problematiku samoubistva u realnosti opšteg besmisla egzistencije u kontekstu dela navedenih autora, kao specifične vrste ogleda, na kraju treba ipak posebno istaći da se pitanje – podvlačim pitanje a ne konstatacija – postavljena od Remona Kloda Ferdinana Arona, čini najsmislenijim, oslobođenom društvenih kontrukata i tradicija religijskih i drušvenih dogmi:
„Ubiti se, da li to znači kapitulirati pred nekim iskušenjem ili steći vrhovnu vlast, vlast čoveka nad sopstvenim životom?”
Dakle, pitanje samoubistva jedinke predstavlja čin oslobađanja iz realnosti ništavila i besmisla egzistencije, pod uslovom da njime individua ne povređuje svoje bližnje. Čak i koncepcija „slobodne volje“, ukoliko ona uopšte postoji u svim svojim limitima, moralno ga opravdava, odnosno svaki vrednosni sud o samoubistvu ne predstavlja ništa drugo, nego društveni konstrukt te kao takav nema suštinsku moralnu konstantu i utemeljenost čak ni u pogledu vere i religije! Suicid je pravo izbora svakog pojedinca koji proizilazi iz njegovog duhovnog, egzistencijalnog i psihološkog habitusa – bez obzira da li ga posmatrali sa pozicije ateiste, agnostika, monoteiste itd. U tom smislu, čin samoubistva je na posletku stvar slobode svake individue i u bazičnoj, faktičkoj i vrednosnoj atribuciji, ne sadrži nikakvu realnu vrednosnu komponentu. Uostalom, postojanje pojedinca je prolazno te stoga ne zavređuje posebnu pažnju. Ono je globalno posmatrano, suštinski nebitno. Uostalom, nebitno kao i život same individue, izuzev za njene bližnje, kojima njena potencijalna smrt – kao posledica suicida, nesreće ili bolesti – nanosi apsolutnu bol i suštinski samo patnju!
IV
Apsurd – kao logička i egzistencijalna kategorija – kada se sagleda u kontekstu svakodnevnice, predstavlja neprevazilazivu prepreku, odnosno suštinu života! Živeti, predstavlja učestvovati u apsurdu i proživljavati ga. Apsurd ne predstavlja apstrakciju, već jedinu realnu i opipljivu kategoriju. Konsekventno: besmisleno je razmišljati o apsurdu, pošto je on više nego čulno opipljiv! Time, strah od sopstvene smrti predstavla sebičan kukavičluk, ruralnu percepciju i izuzetnu intelektualnu limitiranost konkretne individue. Jasno je da niko ne želi tešku smrt od koje opravdano strahuje i da psihički zdrava individua – svesno ili nesvesno – zapravo priželjkuje bezbolnu smrt, bez fizičkog i psihičkog propadanja.
Akceptujuci apsurdnost postojanja, bezbolna smrt je najveći blagoslov i hipotetički: dar od Boga (Apsoluta), koji se pri tome ne mora percipirati kao “tvorac” tj. “demijurg”. Suprotno tome, strah od smrti bližnje osobe predstavlja opravdani užas i strah od sopstvene duševne boli i prekomerne patnje, što svakako jeste forma sebičluka pojedinca Ali, taj “sebičluk” ipak sa druge strane, prirodno i jedino ispravno, proističe iz želje pojedinca da njegovo bližnjem bude dobro, odnosno predstavlja kolokvijalno rečeno “brigu o bližnjem”. Iako je ovo beskompromisno normalno i jedino ispravno rasuđivanje, ono na žalost u izvesnoj meri – svesno ili ne – proističe iz usko sebičnih pobuda i straha od patnje pojedinca zbog gubitka svog bližnjeg. Dakle, užas egzistencije ne treba da predstavlja strah od sopstvene smrti, već strah od života i duševne patnje u slučaju gubitka bližnjeg, ili pak od sopstvene smrti kojoj prethodi duševni i fizički bol, proces psihičkog truljenja i fizičkog propadanja. To je suštinski strah od neizvesnosti razmera patnje i boli u svakodnevnici životnog puta u celokupnom svom realnom besmislu.
V
Samobmana individue o smislu života pojedinca kao biološke jedinke, predstavlja svojevrsnu utopiju, psihičku samodbranu i iluzorni privid realnosti smisla života iz koje konsekventno proističe pojačanje intenziteta patnje. U krajnjoj istanci, svest pojedinca na kraju opet rezultira finalnim zaključkom o apsurdu, kao o jedinoj opipljivoj, realnoj, odnosno čulnoj konstelaciji. Pitanje rađanja i smrti suštinski, nije kompleksno. Ono je zapravo upečatljivo banalno i vidljivo, ukratko besmisleno a time ujedno i kompatibilno sa jedinom utemeljenom činjenicom o apsurdnosti egzistencije.
Ukoliko se isključe dve verske, odnosno religijske kategorije o predegzistiranju duše pre rađanja, odnosno večnosti duše nakon biološke smrti, ili pak, sa druge strane, verovanje u reinkarnaciju, ostaje samo pitanje besmrtnosti u fizičkom obliku. Ipak, ovde se nameće krucijalno pitanje – zašto bi pojedinac težio fizičkoj besmrtnosti? Zbog čega bi neko stremio ovom patološkom cilju, koji jednostavno nema smisla!? Da li zaista, psihički relativno zdrava i svesna individua (koja relativno kontroliše sopstveni ego), može konstruisati sopstvenu želju za ostvarivanjem besmrtnosti – toj ogavnoj devijantnoj perspektivi lišenoj smisla – koja podrazumeva večnost postojanja u paklu egzistencije! Suprotno tome, nameće se pitanje i konstatacija jedinog realno opravdanog straha od potencijalne reinkarnacije, definisane u najširem setu interpretativnih formi i verskih varijabli. Tom strahu o večitom krugu ponavljanja besmisla egzistiranja u paklu ili „limbu“ kao cikličnom procesu, zatvorenom krugu patnje večnosti, bez mogućnosti isključivanja. Jer, isključenje (uslovno nirvana shvaćena na specifičan i nekonvencionalni način), ukoliko uopšte postoji – u statističkom smislu – predstavlja incidentno stanje kog pojedinac, sasvim sigurno, nije u stanju kroz svoju biološku egzistenciju ili egzistencije, praktično nikada dosegnuti. Strah – ukoliko reinkarnacija zaista postoji – dobija time jednu hiperboličnu dimenziju. On prerasta u očaj od neprekidnog ponavljanja, od neprekidnih zatvorenih krugova patnje, od cikličnih eona pakla. Sama pomisao na hipotezu o reinkarnaciji, o večitom ponavljanju, sizifovske je supstance, te stoga predstavlja ambis unutar ambisa egzistencije životnog puta jedinke. Ponor i beskonačni bezdan apsurda koji budi strepnju od permanentnog ponavljanja očaja, strah od ponovnog rađanja! Sa druge strane, prateći određene postulate vere, religijskih učenja i mitova, postavlja se pitanje o smislu verovanja u večnost duše. Ali, opet, zašto bi se neko radovao večnosti duše, njenoj predegzistenciji i/ili pak, egzistenciji – vantelesnoj besmrtnosti – ukoliko se pojam duše zapravo ne tumači kao jednostavno isključenje svesti o svemu! Kao blaženo stanje potpunog odsustva misli u večitoj smrti, u večitom miru, oslobođenog svega!
VI
Izuzev svesti o besmislu, sve ostalo – osim limitiranih perceptivnih dosadašnjeg poznavanja bioloških elemenata telesnosti i psihe (duše?), kao i limitiranosti fizičkih konstelacija u vezi sa svetom i kosmosom – predstavlja relativnu kategoriju. Prolaznost je neupitna, pošto je smrt kao finalni čin jedina faktička premisa, nezavisno od hipoteza o večnosti ili pak o reinkarnaciji, predegzistenciji, večnosti duše, itd. Svakako, uprkos svemu navedenom, za verujuću jedinku – bez obzira na njenu refleksiju vere ili religioznosti – apsurd života koegzistira u korelaciji sa tvorcem (demijurgom?) i/ili Bogom (Apsolutom), iako je forma te veze apsolutno nepoznata i svaka interpretacija je samo – u najboljem slučaju – hipotetičke prirode. Za ateiste (one istinske, izuzetno maloborojne), apsurd bi trebao da bude aposolut! Na kraju – apsurd – za razliku od razmišljanja o Bogu i/ili tvorcu (demijurgu?), predstavlja jedini pravi i opipljivi fakt egzistencije.
Petrovaradin, 31.3.2025. ; Beograd 11.4.2025. ; Beograd 25.4.2025.
NAPOMENA: Prethodni tekst predstavlja modifikovanu i značajno dopunjenu verziju ranijih zapisa objedinjenih februara 2025. godine u sklopu nepublikovanog rukupisa Metamorfoze, Horizonti percepcije – Percepcija horizonata: Posthumni zapisi o apsurdnosti. (Korišćeni materijali iz celina „(bes)mislene misli“ i „zapisi“ iz navedenog rukopisa prema datumima njihovog nastanka: Beograd, oktobar 2006; Beograd, mart 2008; Beograd, 12-13.12.2021; Kantho – Sajgon, Vijetnam 27-28.10.2024; Zaliv Ha Long, Vijetnam 5.11.2024; Beograd, 27-28.2.2025; Beograd, 28.2.2025.) Uprkos ranije korišćenim beleškama, većina teksta je zapravo napisana u tri navrata, odnosno 31. marta; 11. aprila i 25. aprila 2025. godine.
Publikovano: 26.4.2025.
VII
Ja zapravo malo toga znam. Znam da me okružuje materija i fizički svet sa dinamičkim društvenim procesima; znam da postojim u fizičkom obliku u okviru realnosti besmisla opšte ljudske egzistencije a u konstruktu vremena i prostora kao fizički realnih – iako, ne ni izbliza shvatljivih, odnosno uslovno iluzornih kategorija u dubljem smislu. Znam, da je jedina realna opipljiva kategorija apsurd. Znam da osećam i da mi je opšta spoznaja o besmislu “previše teška” što sam je svestan i što za razliku od velikog broja “sretnika” koji su imali taj “blagoslov” da budu oslobođeni realne spoznaje o besmislu i o zidovima saznanja koje nas okružuju – o gubilištu, tj. zatvorenom “lavirintu” bez izlaza i mogućnosti dolaska do odgovora – ponekad poželim, da umesto što pišem ovo, budem u blagoslovu potpunog neznanja, apsolutne limitiranosti uma u iluzornom mehuru samoobmane – perceptivno ruralan – oslobođen spoznaje i u samoobmani, da nešto, bilo šta, zaista ima smisla.
Sve izuzev prethodno navedenog je samo hipoteza, odnosno moje “znanje” opisano u nekoliko prethodnih redova se završava. Ostatak je samo opšta informisanost, neka vrsta kritičkog izgrađenog mišljenja, subjektivna sklonost ka analiziranju, prijemčivost i određena vrsta ukusa za konzumacijom – prema mom mišljenju – određenih kvalitetnih sadržaja ljudskog stvaralaštva, ali sve u tumaranju kroz večito gubilište opšteg (ne)znanja u “epopeji” mog subjektivnog odsustva smisla mene samog – kao ipak individualne kategorije svojstvene mom karakteru kao biološke jedinke – ali, sa druge strane, ipak uz objektivnu svest o besmislu svega postojećeg kao jedine realne činjenice!
Petrovaradin, 25.5.2025. / Publikovano: 2.6.2025.
Autor teksta: Kristijan Obšust
APSURDNA RAZMATRANJA: SUBJEKTIVNI ZAPISI
- Za objavljivanje na ovom sajtu tekst je opremljen fotografijama i video sadržajem od strane redakcije “P.U.L.S.A”.
- LEGAT PORODICE OBŠUST: Legat Marije, Vladimira i Kristijana Obšusta, osnovan je 9.4.2025. godine i funkcioniše u sklopu Udruženja za kulturu, umetnost i međunarodnu saradnju “Adligat” (Beograd, Republika Srbija).
