Riječ genocid nije politička parola niti sredstvo za mobilizaciju javnosti. To je precizno definisan pravni pojam u međunarodnom pravu. O tome da li je genocid počinjen ne odlučuju političari, aktivisti ili društvene mreže, nego međunarodni sudovi na osnovu dokaza.
U slučaju genocida u Srebrenici, pravna istina je jasna. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju i Međunarodni sud pravde utvrdili su da je u julu 1995. godine u Srebrenici počinjen genocid nad Bošnjacima. To nije politička ocjena niti predmet glasanja. To je činjenica utvrđena međunarodnim presudama.
Kada je riječ o Gazi, situacija je pravno drugačija. Međunarodni sud pravde nije donio konačnu presudu da je u Gazi počinjen genocid. Sud vodi postupak i odredio je privremene mjere, ali meritum slučaja još nije riješen. Zbog toga nije ispravno predstavljati tvrdnju o genocidu u Gazi kao međunarodno utvrđenu pravnu činjenicu. To ne znači da u Gazi nema velikih civilnih stradanja ili mogućih ozbiljnih kršenja međunarodnog humanitarnog prava; znači samo da pravni status tih događaja nije isti kao u slučaju Srebrenice.
Upravo zato je pogrešno i politički štetno automatski izjednačavati Srebrenicu i Gazu. Takvo poređenje ne jača istinu o Srebrenici, nego je uvlači u savremeni geopolitički sukob koji nema iste pravne, historijske i političke okolnosti.
Posebno zabrinjava što takva poređenja često dolaze iz političkih i aktivističkih krugova koji Bosnu i Hercegovinu pokušavaju uklopiti u bliskoistočne narative. Objavljivanje izjava raznih sumljivih likova iz Gaze u kojima se vrsi poredjenje sa Srebrenicom moze proizvesti nesagledivu stetu. Time se bošnjačko iskustvo pretvara u sredstvo tuđih političkih kampanja. Umjesto da se Srebrenica brani dokazima, presudama i međunarodnim pravom, ona se sve češće koristi kao simbol u raspravama koje nemaju direktne veze s Bosnom i Hercegovinom.
To Bošnjacima ne donosi političku korist ve samo stetu.
Iz perspektive velikog dijela zapadnih država, Bosna i Hercegovina je evropska država čija je budućnost vezana za evropske i evroatlantske integracije. Njena najvažnija međunarodna politička uporišta nalaze se u evropskim institucijama, međunarodnim sudovima i savezništvima koja su, uprkos brojnim manama, priznala i pravno zaštitila istinu o Srebrenici.
Bliski istok, s druge strane, Zapad uglavnom posmatra kao prostor dugotrajnih regionalnih sukoba, suprotstavljenih oružanih grupa i složenih sigurnosnih izazova. Pokušaj da se Bosna i Hercegovina simbolički premjesti iz evropskog u bliskoistočni politički kontekst može oslabiti njen međunarodni položaj i zamagliti ono po čemu je njen slučaj jedinstven.
Postoji još jedna važna razlika koja se često prešućuje. Armija Republike Bosne i Hercegovine bila je legalna vojska međunarodno priznate države, podređena civilnim institucijama te države. Njena osnovna misija bila je odbrana teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine. To ne znači da nije bilo pojedinačnih ratnih zločina nad kojima su vođeni sudski postupci, ali nije postojala zvanična državna politika sistematskog napadanja civila niti je Armija Republike BiH vodila rat radi osvajanja teritorija drugih država.
Nasuprot tome, Hamas je u brojnim državama, uključujući Sjedinjene Američke Države, Evropska unija i Ujedinjeno Kraljevstvo, označen kao teroristička organizacija. Ta činjenica ne umanjuje patnju palestinskih civila niti opravdava njihovo stradanje. Ali pokazuje da pravni i politički kontekst nije uporediv s položajem Republike Bosne i Hercegovine i njene međunarodno priznate vojske tokom rata 1992–1995.
Bošnjaci su međunarodno priznanje genocida u Srebrenici izborili dugim procesom prikupljanja dokaza, svjedočenja i sudskih postupaka. To je vjerovatno najvažnija pravna i moralna pobjeda u novijoj historiji Bosne i Hercegovine. Upravo zato tu činjenicu treba čuvati od politizacije.
Srebrenica ne treba poređenja da bi bila razumljiva. Njenu istinu potvrđuju presude, činjenice i međunarodno pravo. Svaki pokušaj da se ona koristi kao simbol u drugim sukobima nosi rizik da oslabi ono što je najteže izboreno – međunarodno priznatu i sudski utvrđenu istinu o genocidu nad Bošnjacima. Zato Srebrenicu treba braniti dokazima, a ne analogijama.
Fikret Mehović
magazinplus.eu
