STO GODINA
ŠKOLE MUZIKE (i) ŽIVOTA
Esad BAJTAL
I ovom prilikom treba posebno istači:
istinskih slušalaca, čitalaca i gledalaca
ima isto tako malo kao i istinskih
muzičara, slikara i pisaca.
Ivan Focht
Upravo zato, važna je svaka ona institucija, škola, akademija … koja svojim postojanjem i radom doprinosi da raste i razvija se što veći broj istinskih, „muzičara, slikara i pisaca“, i ništa manje važnih „istinskih slušalaca, čitalaca i gledalaca“. Jedna od takvih je Srednja muzička škola u Sarajevu. O važnosti i značaju jubileja 100 godina njenog postojanja i rada, moguće je govoriti preko smisla i značenja fenomena muzike u ljudskom življenju i bivanju. Jer muzika života i život muzike, ukrštaju se na fonu svijesti i samosvijesti naših najranijih predaka. Dakle, još u praskozorju čovječanstva i pračovjeka izloženog udarima grčevito dramatične stvarnosti preživljavanja u ozvjezdanoj tami hladnog, iracionalno-zagonetnog i beskonačnog kosmosa. Stara koliko i čovječanstvo, muzika je pratilac rada i svih drugih životnih manifestacija i magijskih obreda čovjeka. Odvijek je imala svoj smisao, privlačnost i nezamjenjivu misiju.
O privlačnoj moći muzike, slikovito govori jedna priča iz starih gramofonskih vremena: članovi jedne istraživačke ekspedicije na Himalaje, približivši se nekoj maloj naseobini u toj divljini, spaziše kako preplašeni domorodci, vidjevši ih iz daljine, masovno bježe skrivajući se po okolnim vrtačama, grmlju i šikarama. Oprez i strah činili su svoje. Šta da se radi? Nakon što se približiše naselju, jedan od članova ekspedicije dođe na ideju da iz svog prtljaga, izvuče gramofon i pusti muziku. To dovede do potpunog obrata. Na zvuke gramofona „divljaci“ poćeše da se izvlače iz svojih zaklona, primičući se sve bliže i bliže izvoru zvuka. Na kraju, zavedeni magijom muzike, blaženo sjedeći oko gramofona – i potpuno zaboravljajući na „opasne“ pridošlice – prepustiše se čaroliji slušanja. Ganutost njihovih lica i nijemo uspostavljeno prijateljstvo, bijahu direktni učinak muzičkog uticaja.[1]
Mnogi istraživački nalazi govore da slušanje muzike počinje prije rođenja djeteta, još u majčinoj utrobi. Uho fetusa reaguje na zvuke pet-šest mjeseci prije rođenja.[2] Osim toga, praksa već decenijama potvrđuje tezu da muzikalna djeca lakše i brže uče strani jezik.[3] Mnoštvo je primjera različite vrste koji pokazuju značaj i neizbježnost muzike u životu čovjeka. Itd.itd. O svemu tome najbolje, i dovoljno simptomatično, govore muzički leksikoni, muzičke čitanke, brojna literatura i njeni semantički karakteristični naslovi. Da navedemo samo neke: Razvojmuzike; Muzičkaumetnost; Muzikaimozak; Muzikaiznakovi; Psihologijamuzičkihsposobnosti; Emocija i značenje u muzici, Umzatonom; Filozofijamuzike; Filozofijanovemuzike … Otuda brojne muzičke institucije, škole, akademije i fakulteti u službi istraživanja, razvoja i obrazovanja muzičkih sposobnosti čovjeka.
Sva umjetnost je spoznaja, pa prema tome i muzika može biti samo istinita ili neistinita, odnosno … lažna. Muzika već u svom materijalu i načinima komponiranja reflektira historijske protivurječnosti društva u kojem se rađa, u duhu Kong Fu Tsea: „Ako želiš da doznaš kako se jednom državom upravlja, poslušaj njenu muziku“. Dvije su mogućnosti da muzika u ovom našem dobu bude istinita: da vlastitom disharmonijom ponavlja disharmoniju svijeta i da vlastitim poretkom tjera u laž društveni predak. U prvom slučaju, njena spoznaja je u odražavanju, u drugom, u kritici stvarnosti.
Muzika bi bila lažna kad bi dočaravala u zatvorenom umjetničkom djelu sklad koji objektivno više ne postoji, ali bilabi lažna i kad bi usvajala, attitude rođene u društvu bez sklada. Budući da su protivurječnosti u koje upada savremeno društvo nerješive i nepomirljive, odnosno, budući da je samo današnje društvo lažno, i muzika koja se unutar njega rađa mora biti lažna.
Ivan Focht
Foto: Elma Kovačević-Bajtal
Život očito ne može bez muzike. Društvo još manje. Pri tom, pojedinačni slušalački motivi (između znalaštva i pomodnosti), mogu biti oprečno različiti.[4]
Pojam „muzika“, dolazi od grčke riječiMuza (Μονσαι)– devet sestara, boginja (kćeri vrhovnog boga Zevsa i boginje pamćenja Mnemosine).Muze personificiraju najviše intelektualne u umjetničke djelatnosti čovjeka. Neke od njih, vezane su, manje-više, i na različite načine, za muziku: Melpomena (pjevačica), Polihimnija (bogata himnama), Terpsihora (igračica), Euterpa (ona koja razgaljuje), Kaliopa (ljepoglasna). Sve one bi (svih devet), odlazile svome ocu na Olimp pjevajući pjesme od kojih se orila cijela zemlja. A uz Apolonovu svirku na hormingu*, razgaljivale bi srca bogova. Kao božanska bića, nadahnjivale su pjesnike, muzičare, igrače i mislioce. Kult muza pratio je nauku i umjetnost, vezujući se za škole, gimnazije i filozofske krugove. Na Helikonu, svetilištu muza, odvijale su se svakih pet godina velike svečanosti uz muzička takmičenja. U svom sebeljublju, muze bi kažnjavale sve one koji bi pokušali da se takmiče s njima u pjevanju. Ali, ne uvijek. Ponekad i ponekom, pomagale bi baš u tome.
Najčuveniji „pjevač, svirač i pjesnik“, Orfej (Όρφεύς), prve pouke pjevanja i sviranja dobio je ili od Apolona ili od muze Kaliope. A kako je zanosno pjevao i svirao liru najbolje govori to da je njegova smrt potresla cijelu prirodu: ptice i divlje zvijeri su tugovale, drveće je od žalosti odbacivalo lišće, a rijeke bijahu nabujale od sopstvenih suza.[5] Takvu tugu i tragiku nemoguće je razumjeti bez opisa onoga šta se sve zbivalo prilikom njegove svirke i pjevanja: jata ptica kružila su iznad njegove glave, ribe iskakale iz mora, rijeke prestajale da teku, stijenje je podrhtavalo, drveće mu prilazilo da ga štiti od sunčeve žege; životinje polijegale kraj njegovih nogu. A u Hadu, da bi ga slušali, doslovno otvorenih usta, Kerberi bi prekidali svirepa mučenja patnika.[6]
Grci su muziku razumijevali kao umijeće Muza (τέχνημουστκή) ukazujući na njeno božansko porijeklo, tretirajući svako djelo (έργον) kao stvar božanskog akta. Životnu i simboličku važnost muzike mitologija pokazuje Orfejevim usklađivanjem s kosmosom, u svrhu postizanja univerzalnog sklada i prvobitnog jedinstva svijeta, podešavajući talasnu dužinu instrumentalne izvedbe s cijelom prirodom i podstičući snagom zvuka iskonske snage bivanja. Tako se muzika povezuje sa svime. Ukratko, muzikom Orfej nastoji da preobrazi svijet i ukaže na tajnu istinu, te da uspostavi odnos između našeg svijeta i svijeta utopije.[7]
Svodeći rečeno u tačku simboličke, semantičke i stvarne važnosti muzike u ljudskom i društvenom životu, dolazimo do boljeg razumijevanja Ničeove (F. Nietzsche), konstatacije o tome kako muzika nikad ne može, odnosno, ne smije – biti osrednja (Die Musik kann nie Mittel werden). Sa stanovšta društva i edukativno školskih nastojanja, ta nas konstatacija obavezuje na stalnu brigu o kvalitetu muzike. Kako njenog stvaranja, tako i njene interpretacije, e da bi istinski odgovorila svojoj svrsi i životnoj ulozi koju ima. Shodno tako postavljenoj i pretpostavljenoj važnosti umijeća interpretacije (arsinterpretandi) muzike, dolazimo do neizbježnosti postavljanja jednog fenomenološki, kulturološki i životno-sociološki krajnje važnog pitanja: „Tko ima pravo umanjiti imanentu umjetničku vrijednost pojedine skladbe njezinom prosječnom izvedbom“? Odnosno, i kako to Brlobuš (K. Brlobuš) u nastavku svog pitanja apsolvira, svaka neprimjerena interpretacija neke skladbe izlaže je „nemaloj opasnosti da postane i ostane puko (beskorisno, E.B.) nemuzičko sredstvo i ništa više od toga“.[8]
Da se to ne bi događalo, biva neophodnim raditi na selekciji, kultiviranju, razvijanju i osposobljavanju talentovanih pojedinaca, u obrazovane, sposobne, kompetentne tumaće i izvođaće muzike i muzičke baštine. U tom smislu muzička škola (engl. music school; njem. Musikschule; fr. école de musique; ital. scuola di musica), predstavlja specijaliziranu, stručnu muzičko–obrazovnu ustanovu, sposobnu da prepozna i priprema nadarenu djecu za sticanje i razvoj muzičkih znanja, pojmova i umijeća, a uz pomoć sistematične i kontinuirane obuke od strane stručnog nastavnogkadra. Na taj način nadarenoj djeci data je prilika za usavršavanje njihovog muzičkog talenta i stručno napredovanje. I upravo to je onaj didaktičko-spoznajni momenat koji nas vodi svrhovitom razumijevanju važnosti i „prijeke potrebe“ osnivanja, odnosno, stogodišnjeg (1920. – 2020.), uspješnog postojanja i rada Srednje muzičke škole u Sarajevu, čije vitrine krase brojni trofeji gradskih, državnih i međunarodnih priznanja njenih učenika.
Naravno, uspjesi Škole nisu samo njeni, nego, automatizmom logike najšire identifikacije, postaju uspjesi grada Sarajeva i cijele Bosne i Hercegovine. Konačno, i neizbježno povezano s tim, sva ta postignuća i priznanja, posljedica su rada i truda čitavog niza renomiranih koncertantnih umjetnika, dirigenata i muzičkih pedagoga, koji su na različite načine pripadali plejadi najboljih profesora i predavača ove škole, muzičkog života Grada i Zemlje. Najistaknutiji među njima: Mladen Pozajić, Cvjetko Rihtman, Bogdan Milanković, Ljubomir Bajac, Klemens Mešnik, Beluš Jungić, Franjo Topić, vlastita muzička znanja sticali suživljenjem, školovanjem i radom širom Evrope: u Beću, Parizu, Pragu, Budimpešti, Mariboru, Zagrebu. Svi oni, i svako na svoj način, afirmaciji Škole i zemlje doprinosili su i svojim vanškolskim stvaralačko-kreativnim radom – javnim nastupima i djelovanjem u različitim državnim, kulturnim i društvenim institucijama i kolektivima.
Redovnim mjesečnim koncertima, čiji su nosioci bili upravo nastavnici Škole, počinje sistematski razvoj koncertantnog života u Sarajevu. Tome doprinosi i osnivanje muzičkog društva Sarajevskefilharmonije 1923. oko koje s vrti čitav muzički život Sarajeva. Narodnopozorište (osnovano 1921.), na svom repertoaru njeguje i „komade s pjevanjem“. A 1923. počinje i „prikazivanje opereta“. Muzičko stvaralaštvo toga vremena svodi se na komponovanje muzike za „komade s pjevanjem“ i obrade narodnih pjesama. Najistaknutiji predstavnik tih oblika bio je Beluš Jungić (1892.-1968.).[9] Stalna opera kreće s radom 1946., a tri godine poslije (1948.), formiran je orkestar Sarajevskefilharmonije. Muzičkaakademija u Sarajevu osnovana je 1955. A RTV Sarajevo, formira 1962. Simfonijskiorkestar.
Kompozitori tog vremena svoju inspiraciju traže i nalaze u bogatoj tradiciji bosansko-hercegovačke narodne muzike. Među njima su, prije svih, Vlado Milošević i Cvjetko Rihtman (etnomuzikolozi), te Milan Prebanda, kompozitor vokalne muzike, inspirisan narodnom pjesmom varoške tradicije. Kao tematsko-kontekstualni specifikum, pojavljuje se svestrani Beluš Jungić, profesor Škole (1923.-1941.), dirigent Orkestra Narodnog pozorišta u Sarajevu i Sarajevskefilharmonije, voditelj horova amaterskih pjevačkih društava, solo violončelist, te urednik u Redakciji narodne muzike, voditelj i dirigent Narodnog orkestra Radio-Sarajeva, kompozitor, itd.itd. Upravo njega, profesora Beluša Jungića, u svojim sjećanjima i intervjuima – balkanski Orfej, bard sevdalinke, Safet Isović, izdvaja i biranim riječima prikazuje, kao čovjeka od koga je mnogo toga naučio na počecima svoje prebogate muzičke karijere i mitski nestvarne slave,[10] čiji sjaj i blještavilo trepere na neviđenom pjevačkom usponu od sarajevskog studentskog društva, KUD „Slobodan Princip Seljo“, do prepune, svjetski poznate operske dvorane u Sydneyu (Sydney Opera House), u čijem katalogu izvođača se vodi kao jedini pjevač iz ex-Jugoslavije koji je u njoj nastupao.[11]
Inače, Beluš Jungić je bio đak škole Františeka Matějovskog (1871.-1938.), kompozitora, pedagoga i osnivača prve muzičke škole u Sarajevu 1908. (koja je djelovala sve do 1915.) i prethodnice Oblasnemuzičkeškole (1920.), čiju tradiciju nastavlja današnja Srednjamuzičkaškola. To govori da muzička tradicija grada Sarajeva ima svoju znatno dužu i ne baš zanemarljivu prošlost, o kojoj, logikom jubilejskog konteksta Škole i neizbježnih povijesnih asocijacija, valja reći nešto više.
Umjetnost mora, radi ljudskosti, nadmašiti svijet u njegovoj neljudskosti. Umjetnička djela se provjeravaju na zagonetkama koje svijet zadaje da bi progutao ljude. Svijet je Sfinga, umjetnik njen zaslijepljeni Edip, a umjetnička djela odgovori koji, poput njegovog, ruše Sfingu u ponor. Tako stoji sva umjetnost prema mitologiji.
Theodor W. Adorno
Foto: arhiva hayat.ba
II
Ukratko, osim ambijentalno-fizičkih, prirodnih blagodati klime, sijela i teferiča, po kojima je staro (hedonističko) Sarajevo bilo nadaleko poznato, Sarajlije su, stvarale mogućnost društvenog uživanja i na drugoj estetskoj ravni. Senzibilnost i muzikalnost koje su iznjedrile sevdalinku, vremenom poprimaju i neke druge muzičko-izražajne forme i standarde. Devetnaesto stoljeće, nakon orijentalnog modeliranja života i dolaskom nove, Austro-ugarske okupacije, donosi, u javnoj sferi življenja, jedan zapadni novum. Novum koncertnih aktivnosti.
U dvorani oficirske kasine (poslije “Dom armije”, danas “Dom vojske”), 11. decembra 1881. održan je prvi javni koncert u Sarajevu. Bio je to koncert vojnih orkestara, opisan u Sarajevskom Listu (9. XII 1881. br. 117, str. 2, “Mali vjesnik”), kao “koncert spojenih vojničkih glazba ovdašnjih pješačkih pukovnija”. Izvođena su djela Mendelsona, Betovena, Mocarta, Šuberta,Deliba i Halevija. Publika je uživala, “burnim odzivom” posebno nagradivši Betovenov Andante i Delibesov Piccicato.[12]
Nakon tog muzičkog događaja, koncertna muzika ulazi na velika vrata Sarajeva. Čini se, sa iznenađujućim tempom učestanosti i obimom posjećenosti. Za samo mjesec dana (17. januara 1882.), održan je i drugi koncert sa potpuno novim repertoarom i uz pojavu solista na klaviru i violini, te vokalnih solista uz pratnju orkestara.[13] A za manje od godinu dana (septembra 1882.), u “dupke punom pozorištu”, u Sarajevu je, izvedena i prva operaAlessandro Stradella(Friedricha von Flatowa)[14], a već narednog mjeseca (u oktobru), i Štrausova opereta Šišmiš. Naredne (1883.) godine dogodiće se i prvo gostovanje jednog muzičkog ansambla. Dolazi tamburaški ansambl Đoke Živkovića iz Vukovara. Radilo se o ansamblu “na svjetskom glasu”, i sa brojnim gostovanjima iza sebe. Pored ostalog i u muzičkim dvoranama Beča i Pariza.Pa čak i u dalekoj, prekookeanskoj Filadelfiji. Ansambl je u Sarajevu održao čak tri koncerta.
Takav tempo i razvoj muzičkog života u Sarajevu porađa početkom 1887. inicijativu formiranja “Muškog pjevačkog društva”.[15] Ubrzo nakon toga (u februaru) iste godine, održana je i osnivačka skupština, čime je Sarajevo dobilo svoje prvo javno pjevačko društvo. Uvažavajući demografski specifikum Sarajeva, Zemaljska vlada je aktom podrške isključila bilo kakvu političku i jednostrano nacionalnu orijentaciju osnovanog društva. Tako je krenula muzička horska umjetnost u Sarajevu, koja će biti okosnica pojave niza novih društava kao što su “Sloga, “Trebević”, “Lira” i “Proleter” koji će predstavljati temelj budućeg muzičkog života grada. Dirigenti tih društava: Josip Vancaš, Eduard Heeger, Kosta Travanj, Franjo Maćejovski i drugi, nosioci su ne samo muzičke djelatnosti u Sarajevu, nego i razvoja ukupne muzičke kulture Bosne i Hercegovine.[16]
Zanimljivo je napomenuti da je dirigent Josip Vancaš (1859.–1932.), zapravo školovani arhitekta okrenut renesansnom stilu. Kao svršeni bečki student (studirao 1876.–1881.), na poziv bosanske vlade 1883. dolazi u Sarajevo i postaje vodeći arhitekta. Proučavajući bosansko narodno graditeljstvo, nastoji izgraditi “bosanski stil”. Kao arhitekta bio je vrlo produktivan izgradivši u nepune četiri decenije (1883–1921), 102 kuće, 12 škola, 10 banaka, 10 palača, 10 vladinih i općinskih zgrada, 6 hotela i kafana, te 70 crkava.
Ali, da se vratimo muzičkom životu Sarajeva.
Sve su brojnija i gostovanja ansambala, vokalnih i instrumentalnih umjetnika, poput bečke umjetnice na harfi, Teresine Zamara (aprila 1891.), te pjevačkog društva austrijskih željezničkih činovnika iz Beča (12. do 15. juna 1892.). Naredne, 1893. godine gostuje i češki kompozitor, jedan “od najslavnijih umjetnika na violini”, František Ondriček, sa reputacijom nekoga ko je iza sebe već imao reprezentativna gostovanja u Beču, Pragu, Londonu, Parizu i “drugim evropskim kulturnim centrima”. Iako je planirao samo jedan koncert, Ondriček je ostao i svirao tri večeri u zgradi pozorišta. Tako dobar odziv sarajevske publike imao je za posljedicu i nova gostovanja Ondričeka u narednih nekoliko godina (1900.; 1901. i 1904.). Ta nova gostovanja u Sarajevu, došla su nakon (kako ih je opisala tadašnja sarajevska štampa), Ondričekovih “trijumfalnih turneja po Americi, Rusiji i drugim zemljama”.[17] Bilo je to svojevrsno priznanje i Sarajevu i muzički senzibilnoj sarajevskoj publici.
Sve brojnija gostovanja i ubrzani tempo razvoja muzičkog života, dovešće do osnivanja “Društva prijatelja muzike”, čiji je idejni začetnik bio profesor geometrije na novoformiranoj Visokojtehničkojškoli u Sarajevu, Eduard Doležal. Međutim, sticajem nekih okolnosti, sve je trajalo vrlo kratko. Doležalovim povratkom u Beč, gasi se i “Društvo prijatelja muzike”. Ali to muzički život Sarajevanije zaustavilo. Tako, 1895. Sarajevo pohodi ruska pjevačka družina Dmitrija Agrenjeva Slavjanskog. Već naredne, 1896. koncert priređuje i vokalni ansambl Nadine Slavjanske, kćerke Dmitrija Slavjanskog. A 25. januara 1898. gostuje budimpeštanski trio: violinista Leo Altman, operni solista Bernhard Clemment i pijanista Albert Laszky. Laszky će tokom gostovanja pokušati da realizuje ideju o osnivanju muzičkog konzervatorija u Sarajevu, ali u tome neće imati željenog uspjeha.
Međutim, shodno ubrzanoj koncertantnoj dinamici, pojavljuju se i određene objektivne poteškoće. Najveću od njih predstavlja nedostatak adekvatne koncertne dvorane. Problem će biti ublažen izgradnjom “Društvenog doma” koji će omogućiti izvedbe i tako renomiranih i zahtjevnih izvedbi kakve su one poznatih opernih ansambla iz Brna, Milana, Ljubljane i Zagreba. Gostovanje Opere iz Brna, bio je “senzacionalan događaj” za Sarajevo, u kome je bila čak deset dana (od 4. do 15. jula), izvodeći svojim svakodnevnim programima djela Smetane, Dvoržaka, Kovačovica, Čajkovskog, Bizea.[18] Dvorana “Društvenog doma” pružiće (1902.) svoje gostoprimstvo i Emanuelu Ondričeku, mlađem bratu slavnog i već pomenutog Františeka Ondričeka. A narednih godina u Sarajevu, sa svojim muzičkim repertoarom, gostuju i A. Kneisel, profesor pariskog konzervatorija (1906.), te violinista Bronislav Huberman (1909.).
Naravno, valja spomenuti i neke domaće muzičke snage, poput mlade violinistkinje Blande Höller, umjetnice iz Sarajeva koja, 1902. godine (“s odličnim uspjehom”), završava bečki konzervatorij i, uz “srebrenu kolajnu”, stiče visok stepen stručnog obrazovanja. Sarajevskim koncertima 1901. i 1902. godine Blanda Höller započinje svoju kontinuiranu muzičku djelatnost kojom će, u muzičkom životu Sarajeva, dugo vremena predstavljati značajno i nezaobilazno ime.
Novim muzičkim mogućnostima i ukupnom kulturnom životu grada, doprinijeće i izgradnja dvaju novih, akustički uslovnijih objekata – Radničkogdoma (1911.), u kome će svoje umjetničke aktivnosti odvijati pjevačko društvo “Proleter”, te Domahrvatskogkulturnogdruštva “Napredak” (1913.). Kroz novoizgrađene dvorane “Proletera” i “Napretka”, prodefilovaće znatan broj violinista, pijanista, vokalnih solista i ansambala, kao i niz reproduktivnih muzičkih umjetnika “visoke svjetske reputacije”.
U posebnom smislu te riječi, muzičkom razvoju Sarajeva svoj doprinos davala je i tadašnja sarajevska štampa. Revnosnim odnosom i brojnim napisima svojih saradnika, pratila je ne samo koncertne aktivnosti u gradu, nego i incijative “za osnivanje pjevačkih i drugih društava u ovoj oblasti”. Poseban doprinos sarajevska štampa dala je aktiviranju i “formiranju sve šireg kruga sarajevske koncertne publike” kako to, istraživački kompetentnim uvidom u njeno pisanje, svjedoči Risto Besarović.
III
Poslije Drugog svjetskog rata, Sarajevo će, zahvaljujući Radio Sarajevu, sa plejadom izvrsnih interpretatora narodne i zabavne muzike, postati pravi muzički rasadnik ex-Jugoslavije: Zaim Imamović, Nada Mamula, Himzo Polovina, Zehra Deović, Zekerijah Đezić, Zora Dubljević, i konačno, Safet Isović, kao nedostižni dragulj narodnog muzičkog izraza. Na planu zabavne muzike “drmali“ su Indexi, Bijelo dugme, Pro Arte, Dragan Stojnić, Jadranka Stojaković, Zdravko Čolić, Kemal Monteno …[19] Dodamo li tome renomirane festivale narodne („Ilidža“) i zabavne muzike („Vaš šlager sezone“), te dječiji „Mali šlager sezone“, onda sve gore rečeno poprima svoj potpuniji muzički, kulturološki i najširi društveni smisao.
Tu i tako bogatu muzičku prošlost Sarajeva i cijele zemlje, svojim stogodišnjim djelovanjem i zavidnim rezultatima, danas i nakon svega, dostojno svakog poštovanja, simbolički i stvarno, svojim stručnim, sistematskim i generacijski predanim radom reperezentira, baštini, čuva i unapređuje Srednjamuzičkaškola.
Ergo:
Upravo zato, iz moralnih i praktičnih razloga, jubilej stogodišnjice Škole treba obilježiti i zaokružiti na mnoštvo adekvatnih načina, a prije svega ispisivanjem i objavom jedne ovakve monografije, kao neporecivog svjedočanstva profesionalne ljubavi, istrajnosti i dosljednosti u čuvanju i razvoju muzike na našim neodoljivo muzikalnim prostorima. Jer, kako to, još polovinom prošlog stoljeća, konstatuje glazbeni pedagog Truda Reich, „po svirci i po pjesmama koje su nikle u našem narodu, a koje su prihvatili, zabilježili, obradili i razradili školovani muzičari, poznati smo po cijelom svijetu“. Svi znaju da imamo … „naročito bogatu i vrijednu narodnu umjetnost i sav se svijet divi našem ‘muzičkom folkloru’ – kako se, drugim riječima, zove narodna muzika. Taj je naš folklor čisti izvor, vječno i nepresušno vrelo najveće ljepote“.[20]
Ukratko, neporeciv prilog čuvanju, širenju i razumijevanju našeg, kao i muzičkog blaga Svijeta, davala je – sa svim svojim stručnim osobljem i generacijama vrijednih učenika i entuzijasta – i daje, na svoj način, već čitavih stotinu dugih ljeta i Srednja muzička škola – Sarajevo.
Sutješčica, septembra 2021.
[1] Truda Reich, Muzička čitanka, Zagreb 1965. str. 4
[2] Ksenija Mirković Radoš, Psihologija muzike, Beograd 1996. str. 238
[3] Mihajlo Antović, Muzika i jezik u ljudskom umu, Niš 2004. str. 206-207
[4] Pomodnost i numerički mršavo znalaštvo, kako to pokazuje njemački filozof, pijanist i kompozitor, Theodor Adorno, supstituiraju svi oni koji mogu platiti jedno sjedište (u operi ili na koncertu, E.B.), kako bi drugim pokazali svoju kulturu. Cf: Theodor W. Adorno, Filozofija nove muzike, Beograd 1968. str. 37
* Harfi sličan žičani instrument starih grčkih pjevača
[5] A. Ceranović, D. Srejović, Leksikon religija i mitova drevne Evrope, Beograd 1996. str. 408.
[6] Dona, Masimo, Filozofija muzike, Beograd 2008. str. 34
[7] Ibid. str. 35-36
[8]file:///C:/Users/Esad%20Bajtal/Downloads/FI_142_1_03_Brlobus%20(1).pdf, passim. str. 222
[9] xxx Mozaik znanja, Muzičkaumetnost, Beograd, 1972. str. 389-390.
[10] Više o tome u knjizi: Esad Bajtal, Sevdalinka – alhemija duše (poglavlje XII, Skica za dva portreta: Zaim i Safet), Sarajevo 2012. str. 301 – 315
[11]https://hr.wikipedia.org/wiki/Safet_Isovi%C4%87
[12] Cf. R. Besarović, Muzički život u Sarajevu 1878–1918, in: Prilozi za proučavanje istorije Sarajeva, godina IV, knjiga IV, Sarajevo, 1974. str. 166-167
[13] Ibid. str. 167-168
[14] Postoji i podatak o još ranijem izvođenju prve opere (prije izgradnje pozorišta) “u izvedbi pozorišta Hajnriha Špire”. Cf. T. Neidhardt, Sarajevo kroz vrijeme, Sarajevo, 2003. str. 142.
[15] Negdje se kao godina osnivanja društva pominje 1885 (T. Neidhardt, cit. dj. str. 142)
[16] Cf: Prilozi …, cit.dj. knjiga IV, str. 171-172.
[17] “Pester Lloyd”, Budimpešta, 1. I 1898, br. 1, str. 8 (Cf. Prilozi …, cit.dj. knj.IV, str. 176-178)
[18] “Nada”, Sarajevo, 1. VI 1902, br. 13, str. 182 (Cf. Prilozi … cit.dj. knjiga IV str. 183.
[19] Gornji segment koji se tiče muzičke povijesti Sarajeva, neznatno izmijenjen i modifikovan za potrebe ovog priloga, preuzet je iz mog znatno šireg rada koji se bavi genetski neizbježnom i složenom povezanošću grada Sarajeva i sevdalinke. Cf: Esad Bajtal, Sarajevo behara ti tvoga, in: https://www.tacno.net/sarajevo/sarajevo-behara-ti-tvoga/
[20] Cf: Truda Reich, Muzička čitanka, Zagreb 1965. str. 178
