Entitet Republika Srpska digitalno zatvara prostor
Entitet RS u tišini implementira najambiciozniji projekat digitalnog nadzora na Balkanu bez javne rasprave, van okvira državnih institucija i u saradnji s međunarodnim akterima čije su tehnologije više puta bile predmet globalnih kritika. Tajni ugovor s kineskom firmom ELINC, vrijedan 57 miliona KM, predviđa potpunu kontrolu internet saobraćaja u RS, uključujući presretanje, filtriranje i potencijalnu manipulaciju podacima.Tehnička jezgra ovog sistema biće smještena u 15 čvorišta širom RS, s glavnim centrom za obradu podataka u Kragujevcu (Srbija) te regionalnim čvorištem na Elektrotehničkom fakultetu u Istočnom Sarajevu. Povezivanje nadzornih sistema sa središtem izvan teritorije BiH i to u zemlji bez koje se ne bi mogao realizirati genocid u Srebrenici predstavlja direktan udar na informacijski suverenitet Bosne i Hercegovine.
Sistemi uključuju komponente kineskog softvera, ruske prakse kontrole interneta i obuku kadrova, što ukazuje na složenu i geopolitički osjetljivu mrežu podrške. Istovremeno, entitetske vlasti najavljuju zakonodavne izmjene koje će omogućiti zabranu “štetnog sadržaja” i krivično gonjenje građana i medija zbog “dezinformacija”, čime se dodatno produbljuje praksa političke cenzure.Nabavkom kineske špijunske opreme i uspostavljanjem entitetske kontrole nad internet saobraćajem, vlasti entiteta RS ulaze u novu fazu izgradnje paralelnih sigurnosnih kapaciteta. Riječ je o sofisticiranim sistemima za digitalni nadzor, prisluškivanje i filtriranje online sadržaja, koji se, prema dostupnim informacijama, već koriste u autoritarnim režimima širom svijeta. Istovremeno, vlasti ovog entiteta najavljuju i “regulaciju” medijskog sadržaja, što praktično znači uvođenje državne kontrole nad informacijama, online portalima i društvenim mrežama, s ciljem suzbijanja „nepoželjnih narativa“.Ova inicijativa predstavlja ozbiljnu prijetnju informacijskom suverenitetu Bosne i Hercegovine i ustavno utvrđenim nadležnostima na državnom nivou. U svakoj demokratskoj državi, sigurnosni nadzor nad digitalnim prostorom mora biti pod jedinstvenom kontrolom države, uz učešće nadzornih institucija i zaštitu građanskih sloboda.
Naročito zabrinjava činjenica da se u pozadini digitalne kontrole razvija i politički mehanizam cenzure: planovi entiteta RS uključuju zakonski okvir koji će omogućiti zabranu određenih portala, kazne za “širenje lažnih vijesti” i targetiranje medija koji se ne uklapaju u narativ entitetskih vlasti. Ovakve mjere predstavljaju napad na slobodu izražavanja i temeljne evropske vrijednosti koje BiH nominalno teži implementirati.
Postavljanje digitalne „željezne zavjese“ unutar jednog dijela teritorije zemlje, bez državnog nadzora, dovodi u pitanje integritet sigurnosnog i pravnog sistema Bosne i Hercegovine, ali i predstavlja izazov za međunarodne partnere koji podržavaju demokratski razvoj i transparentno upravljanje. Vrijeme je da institucije BiH i međunarodni akteri djeluju preventivno, prije nego digitalni autoritarizam postane nova realnost jednog entiteta u srcu Evrope.Uprkos ozbiljnosti tehničke i političke prijetnje koju predstavlja projekt digitalnog nadzora u entitetu RS, reakcije ključnih državnih institucija prije svega Ministarstva sigurnosti BiH i Obavještajno-sigurnosne agencije (OSA) do sada su izostale. Javnost nije upoznata da su pokrenute bilo kakve istrage, procjene rizika, niti su zatražena objašnjenja od entitetskih vlasti o karakteru i ciljevima projekta.
Slično se ponaša i Ured visokog predstavnika (OHR), koji je formalno odgovoran za nadzor nad civilnim aspektima Dejtonskog mirovnog sporazuma, uključujući zaštitu ustavnog poretka i sprječavanje jednostranih koraka koji narušavaju državnu funkcionalnost. Digitalna infrastruktura koja se razvija u RS, i to uz inostranu pomoć i kontrolu i mimo znanja državnih regulatora, direktno podriva suverenitet BiH.
Piše: Fikret MEHOVIĆ (doktorant na FPN UNSA, Sigurnosne i mirovne studije)
magazinplus.eu
