Kultura

Dogodilo se na današnji dan – 9. april

9. april (travanj) (9.4.) je 99. dan godine po gregorijanskom kalendaru (100. u prestupnoj godini). Do kraja godine ima još 266 dana.

Događaji

1865 – Predajom generala Lee-a završen Američki građanski rat
1940 – Njemačke trupe napale Dansku i Norvešku u Drugom svjetskom ratu.
1948 – Jevrejska policija napala arapski grad Deir Yassin (na slici) na području današnjeg Izraela. Ubijeno je 100 Arapa, a ostali su prisiljeni da napuste grad.
1991 – Gruzija proglasila nezavisnost od SSSR-a.
2003 – Američke snage zauzimaju Bagdad.

Rođeni

1821 – Charles Baudelaire (Pariz, 9. april 1821. – Pariz, 31. august 1867.) bio je francuski pjesnik i kritičar.
Godine 1827. umire njegov otac (svećenik “svrzimantija”) koji je bio jedan obrazovan čovjek, obuzet idejama prosvjetiteljstva i ljubitelj slikarstva, i sam slikar, ostavio mu je u nasljedstvo jedno spirutalno bogatstvo. Godinu dana kasnije, njegova majka se preudaje za zapovjednika bataljuna Aupicka. Budući pjesnik neće nikad oprostiti majci tu preudaju a vojnik Aupick utjelovljuje u njegovim očima sve što čini prepreku onme što voli : majku, poeziju, san, život bez neiozvjesnosti.
Izbačen 1839. godine iz liceja zbog neke sitnice, Baudelaire izabire život suprotstavljen građanskim vrijednostima utjelovljenim u majci i očuhu. Taj pak, sudeći život svog pastorka “skandaloznim”, odlučuje pozvati ga na putovanje u Indiju; putovanje koje će Baudelaire skratiti, ali koje će natopiti njegovu imaginaciju (ljubav prema moru, egzotične vizije).
Po povratku u Pariz, zaljubio se u Jeanne Duval, mladu mulatkinju, s kojom će upoznati čari i gorčine strasti. Prezaduženi dandy , stavljen je pod sudsko skrbništvo judiciaire i upoznaje od 1842. jedan mizeran život. Tada započinje više poema Cvjetovi zla (Fleurs du mal). Kritičar umjetnosti i novinar, on napada egzaltirane forme romantizma. Godine1848. učestvuje u svim bitkama na pariškim barikadama, govori se, da bi pobudio ustanike na strijeljanje Aupicka. Kasnije, dijeli mržnju Gustava Flobera i Viktora Igoa protiv Napoleona trećeg.
Cvjetovi zla (Fleurs du mal) izlaze 1857. a zbirka je dijelom osuđena «zbog vrijeđanja javnog morala i pristojnog vladanja». Novo izdanje 1861. bit će obogaćeno i restrukturirano ali također zabranama sudca Pinara amputirano za šest pjesama (Les bijoux/Dragulji ; Le Léthé/Leta ; À celle qui est trop gaie/Onoj koja je previše simpatična; Lesbos/Lezbos; Femmes damnées/Proklete žene (prva pjesma); Les métamorphoses du vampire/Metamorfoze vampira).
Bio je priznat samo od nekolicine svojih istomišljenika. U Figarou od 5. jula 1857, Gustave Bourdin je ovako reagirao prilikom pojave njegovih Cvjetova zla: «Ima momenata kad sumnjam u mentalno zdravlje gosp. Baudelairea, ima ih kad više ne sumnjam; to je većinom pri monotonom ponavljanju i premeditaciji istih stvari, istih misli. Odvratno natiskuje gnusno; odvratnost se asocirala s infektivnim… ».
Pjesnik tada odlazi u Belgiju i nastanjuje se u Bruxellesu, gdje priprema jedan pamflet protiv te zemlje koja u njegovim očima ima izgled karikature francuske buržoazije. U Bruxellesu susreće Felicijana Ropsa koji će ilustrirati njegove Cvjetove zla (Fleurs du mal. Umire u Parizu od afazije i paralize 1867. godine. Ukopan je na groblju Montparnasse (6. odjeljenje), u istom grobu gdje su ukopani i njegov očuh general Aupick i njegova majka.
Treće izdanje (1868) neće izići za njegovog života. Po njegovoj smrti, njegovo literarno naslijeđe prodano je na aukciji. Michel Lévy (izdavač) ga stiče za 1 750 franaka. Presuda iz godine 1857. neće biti revidirana, niti Baudelaire rehabilitiran prije 1949. godine.

1830 – Eadweard Muybridge, američki fotograf
1865 – Erich Ludendorff, njemački general u Prvom svjetskom ratu
1869 – Élie Cartan, francuski matematičar
1905 – James William Fulbright, američki političar

1926 – Hugh Marston Hefner (Chicago, 9. travnja 1926.) američki je izdavač, poznat kao osnivač, glavni urednik i glavni kreativni urednik Playboya.
Nakon osnovne i srednje škole otišao je u vojsku, a poslije se oženio. Njegova supruga mu je priznala da je imala aferu dok je bio u vojsci. Sam Hefner je to nazvao “najgorim trenutkom u mom životu.” Njegova supruga nije se protivila ako je on htio imati ljubavnice. Nakon deset godina braka i dvoje djece, Davida i Christie, razveli su se 1959. godine.
Otišao je iz časopisa “Esquire” (gdje je radio kao copyrighter) 1953. godine, nakon što su mu odbili povišicu plaće od 5 dolara. Iznajmivši namještaj za 600 i dobivši još 8.000 dolara od 45 investitora (uključujući i 1.000 dolara od majke), u prosincu 1953. godine na stolu je složio prvi broj Playboya koji se originalno trebao zvati “Momačka večer” (Stag Party). Nije ga datirao jer nije bio siguran hoće li biti drugog broja.

1933 – Jean-Paul Belmondo, francuski glumac
1948 – Radojka Šverko, hrvatska pjevačica
1954 – Dennis Quaid, američki glumac

Umrli

1483 – Eduard IV, kralj Engleske

1626 – Francis Bacon (Fransis Bekon 1561-1626), bio je engleski filozof i tvorac empirizma i nove naučne metode. Njegovo glavno djelo je “Velika obnova nauka” čiji je sastavni dio “Novi organon” ili “Upute za tumačenje prirode”. On je smatrao da je cilj nauke i filozofije da ovlada prirodom. Njegova poznata rečenica: “Onoliko možemo koliko znamo”, iskazuje njegovo mišljenje da je znanje moć.
Kritikovao je staru logiku i metodu dedukcije. On uvodi metodu indukcije koja je jedinstvo eksperimenta i racionalne spoznaje. Bacon je smatrao da se prije metode indukcije treba očistiti razum od predrasuda (zabluda, “idola”) koje su se nagomilale:
1.    Predrasude plemena- one su u ljudskoj prirodi, jer su svi ljudi nesavršeni i prema tome skloni greškama.
2.    Predrasude pećine- to su zablude pojedinca. One nastaju zbog toga što čovjek sudi prema sebi, pa misli da ono kako on nešto doživljava da tako to doživljavaju i drugi, a zaboravlja da je svaki čovjek zasebna “pećina”.
3.    Predrasude trga- pogrešno razumijevanje riječi. One nastaju na ulicama, trgovima gdje se razmijenjuju riječi, a one mogu izazvati različita značenja a to može dovesti do pogreške, nesporazuma.
4.    Predrasude pozorišta- nastaju iz poštovanja autoriteta. Bacon je smatrao da su ove predrasude najopasnije jer nastaju iz poštovanja autoriteta. Čovjek poštujući neki autoritet prihvata sve što taj autoritet misli i radi, pa tako i njegove greške. To je kao u pozorištu kada autoritet glumaca stvori atmosferu, za koju publika misli da je stvarna, a u stvari ona je vještačka.

1803 – Miháo Bakoš slovenački evangelistički svećenik i pisac u Mađarskoj

1882 – Dante Gabriel Rossetti (London, 12. maj 1828. – Birchington-on-Sea, Kent, 9. april 1882.), engleski slikar i pjesnik.
Engleski slikar i pjesnik, sin italijanskog pjesnika Gabriela koji je kao politički emigrant došao u London iz Napulja. Dante Gabriel bio je pjesnik, dramatičar i prevodilac Dantea, a paralelno s književnošću bavio se i slikarstvom. Njegove slike u ulju, akavrelu i pastelu prožete su sanjarstvom, sentimentalnošću i misticizmom njegove poezije. Radio je slike s mitološkim, biblijskimm, historijskim i alegorijskim sadržajima, a posebno su ga inspirirale teme iz Dantea. Jedan je od osnivača Bratstva prerafaelita. Prema muzikalnosti svojih soneta smatra se najvećim engleskim majstorom nakon Wordswortha.

1934 – Safvet-beg Bašagić (pisao pod pseudonimom Mirza Safvet) rođen je 1870. godine i jedna je od najmarkantnijih ličnosti moderne bosanske i bošnjačke književnosti i začetnik bošnjačkog nacionalnog preporoda početkom 20. vijeka. Osnivač je mnogih listova, časopisa i nacionalnih društava. Poznat je kao istaknuti pjesnik, prevoditelj, historičar i političar. Safvet-beg Bašagić je 1900. publicirao Kratku uputu u prošlost Bosne od 1463. do 1850., koja je sve do pojave knjige Geneza nacionalnog pitanja bosanskih Muslimana Muhamed Hadžijahića bila standard proučavanja historije Bošnjaka. 1894. godine odaziva se pozivu da učestvuje polaganju kamena temeljca Starčevićevom domu.
Bašagićeva kolekcija islamskih rukopisa i starih knjiga koja je u posjedu Bratislavske Univerzitetske biblioteke je dio UNESCO-vog programa Memory of the World Programme. Dio ove kolekcije je dostupan on-line posredstvom Svjetske digitalne biblioteke.
Safvet-beg Bašagić rođen je 6. maja 1870. godine u Nevesinju. Osnovnu školu pohađao je u Mostaru i Konjicu. 1882. godine porodica mu se preselila u Sarajevo, gdje je završio ruždiju, a od 1885. do 1895. pohađao je sarajevsku gimnaziju. Od 1895. do 1899. studirao je arapski i perzijski jezik na Bečkom univerzitetu. Nakon toga postaje profesor orijentalnih jezika na Zagrebačkom sveučilištu.
Poeziju je počeo pisati još kao učenik sarajevske gimnazije, a na studiju u Beču priredio je za štampu prvu zbirku pjesama (Trofanda iz hercegovačke dubrave), a tada piše i prve naučne radove i prikuplja građu za historiju Bosne. 1. maja 1900. godine pokreće zajedno sa Edhemom Mulabdićem i Osmanom Nuri Hadžićem list Behar.
Od 1900. godine radi kao profesor arapskog jezika na sarajevskoj Velikoj gimnaziji, sve do 1906. godine, kada biva otpušten, pod izgovorom da nije položio profesorski ispit.
1903. osniva društvo Gajret, a potom i društva El-Kamer i Muslimanski klub. 1907. pokreće list Ogledalo, a godinu dana kasnije odlazi u Beč i pristupa izradi dokrtorske disertacije “Die Bosniaken und Hercegovcen auf dem Gebiete der islamischen Literatur” koju je odbranio 1910. godine i stiče stepen doktora ex linguis islamiticis.
Osim toga, Safvet-beg Bašagić prevodi tekstove njemačkih pjesnika (Heinrich Heine, Kraj tanahna šadrvana).
Iste godine izabran je za zastupnika u Bosanskom saboru i odmah potom, poslije smrti Ali-bega Firdusa, imenovan je za predsjednika Sabora. Na tom položaju ga je zatekao i slom Austro-ugarske Monarhije. Nakon rata, od 1919. godine radi kao kustos u Zemaljskom muzeju u Sarajevu sve do 1927. godine kada je umirovljen.
Umro je 9. aprila 1934. u Sarajevu i sahranjen u haremu Begove džamije.

1951 – Sadeq Hedayat, iranski književnik
1959 – Frank Lloyd Wright, američki arhitekt

Wikipedia

Tags
Show More

Related Articles

Back to top button
Close
Close