Kavkaz postaje nova tačka prelamanja interesa EU i SAD
Dugo vremena Kavkaz je bio geopolitički prostor u kojem je Moskva diktirala pravila. Rusija je kroz vojnu silu, energetske projekte i političku dominaciju nametala svoju volju u regiji. Međutim, današnja realnost pokazuje da se moć Kremlja ubrzano topi, a upravo Azerbejdžan preuzima ulogu novog čvorišta koje mijenja pravila igre.Baku se pozicionira kao ključni akter zahvaljujući strateškoj kombinaciji energetskih resursa i geografske pozicije. Kroz izgradnju tzv. Srednjeg koridora, Azerbejdžan nudi alternativu klasičnim ruskim rutama i postaje most između Europe i Azije. Time EU i SAD dobijaju direktan pristup eurazijskom prostoru bez oslanjanja na Moskvu ili Peking. Ovo je historijska promjena balansa snaga, koja otvara vrata Zapadu da popuni vakuum nastao ruskim slabljenjem.
Rusija se danas suočava sa dvostrukim problemom iscrpljena je ratom u Ukrajini i gubi kredibilitet među bivšim satelitima. Nekada dominantna uloga Kremlja na Kavkazu svedena je na povremeno posredovanje i retoričke prijetnje, dok realni procesi klize izvan njenog domašaja. Za Moskvu, ovo znači gubitak jednog od ključnih geopolitičkih uporišta.U toj novoj konfiguraciji snaga, treba podsjetiti i na meke instrumente utjecaja, među kojima se ističe i religijska infrastruktura. Posebno značajnu ulogu imao je Fethullah Gulen, turski imam, i njegove mreže koje su, uz diskretnu podršku različitih centara moći, gradile džamije i obrazovne ustanove na prostoru Kavkaza. Ove aktivnosti nisu bile samo vjerskog karaktera, već i strateškog jer predstavljale su paralelni kanal kulturnog i političkog utjecaja koji je išao mimo Moskvestvarajući tihu infrastrukturu za buduće preusmjeravanje lojalnosti i identiteta.
Za Zapad, pak, ovo je prilika koja se rijetko otvara. EU kroz infrastrukturne investicije, energetske sporazume i političku podršku može učvrstiti svoj položaj na Kavkazu i osigurati stabilnost regije na način koji isključuje rusku hegemoniju. Washington, u sinergiji s Briselom, već gradi strateško partnerstvo s Bakuom, posmatrajući ga kao sigurnosni i ekonomski stub protiv širenja ruskog i kineskog utjecaja.Kavkaz se tako pretvara u ogledalo nove svjetske realnosti jer tamo gdje Rusija gubi, Europa i SAD dobijaju. Azerbejdžan, koristeći trenutak, izlazi iz sjene Moskve i oblikuje sopstvenu ulogu u međunarodnoj politici, dok se Kavkaz sve jasnije udaljava od ruskog okvira i ulazi u zapadnu geopolitičku orbitu.Pored kulturno-religijskog aspekta, geopolitička važnost Kavkaza dodatno je uvećana energetskim resursima Istočnog Mediterana. Nalazišta gasa ispred obala Izraela među kojima se posebno ističu polja Leviathan i Tamar postaju ključni faktor evropske energetske sigurnosti. Ovi resursi nude alternativne izvore gasa za EU, smanjujući zavisnost od ruskih isporuka, dok istovremeno otvaraju prostor za strateško partnerstvo između Izraela, SAD i evropskih država. Energetska diplomatija se tako nadovezuje na sigurnosnu arhitekturu, čineći prostor Kavkaza i šireg Bliskog istoka presudnim za buduće energetske i političke tokove.
Fikret Mehović
magazinplus.eu
