21. oktobar 1992.
Na današnji dan formiran je 5. korpus Armija RBiH.
Formiranjem 5. Korpusa Armije R BiH učinjen značajan iskorak ka zaustavljanju agresije na RBiH i sprečavanju agresora da ostvari zacrtane velikodržavne ciljeve i pripajanje RBiH velikodržavnom konceptu takozvane “Velike Srbije”. Od osnivanja, te u ratnim godinama, 5. korpus će biti respektabilna vojna sila, spremna da odgovori zadatku i odbrani naroda i teritorija od agresorskih nasrtaja.
Tada nije trebalo nikoga zvati da brani svoju državu, nije se čekala neka potvrda jesi li ili nisi zdrav, jesi li sposoban ili nisi. Išlo se srcem, branila se država i mnogima je bila čast što su dio generacije koja se borila protiv nekog ko napada njihovu državu. Tada je postojalo jedinstvo, imao se cilj. Tada su se granice države doživljavale kao granice vlastite kože..
Zbog toga su obim i karakter priprema, te organizacija i vođenje rata na Okrugu Bihać, u potpunoj političkoj, ekonomskoj, informativnoj i svakoj drugoj vrsti blokade, okružen dijelovima pet korpusa srpske vojske, poprimile specifične tokove i imale posebne karakteristike.
U toku odbrambeno-oslobodilačkog rata na Okrugu Bihać, sve oči bile su uperene u 5. korpus, zato što je 5. korpus bio najorganiziraniji dio društva i što je raspolagao sa najsposobnijim kadrovima, bivšim oficirima JNA, rezervnim oficirima i intelektualcima različitog profila. U borbi za opstanak Komanda 5. korpusa je često rješavala zadatke koji nisu imali čisto vojni karakter. Međutim, 5. korpus nikada nije izašao izvan svojih vojnih okvira djelovanja
I pored postojeće razlike u ljudstvu i naoružanju 5. korpusa Armije R BiH i srbijansko-crnogorskog agresora, posebno u teškom naoružanju, 5. korpus Armije R BiH uspio da uspostavi stratešku ravnotežu na ratištima i da za nepune tri godine, iz organizovane grupe preraste u korpus koji ne samo da je mogao da se suprostavi jednom agresoru, nego da se uspješno bori sa tri agresora (tzv. RS, tzv. RSK, tzv. APZB) u uslovima potpunog okruženja i da iz odbrambene pređe u oslobodilačku fazu rata.
Nakon 30 godina, pravo pitanje bi bilo: kako je 5. korpus Armije R BiH uspio za nepune tri godine, da iz organizovane grupe preraste u korpus koji ne samo da je mogao da se suprostavi jednom agresoru, nego da se uspješno bori sa tri agresora u uslovima potpunog okruženja i da iz odbrambene pređe u oslobodilačku fazu rata? Jedan od odgovora je da je to 5. korpus uspio jer je bio korpus koji je bio izgrađen na borbenom moralu i jasnim ciljevima.
Korpus koji je krenuo od nule, sa par puškica i lovačkim naoružanjem suprostavio se daleko nadmoćnijem neprijatelju. Tada se branila država srcem, heroji su iz dana u dan “nicali” na svim ratištima Okruga Bihać. Kroz sve godine ratovanja, 5. korpus, kao najmanji korpus Armije RBiH bio je jedna od najvažnijih vojnih komponenti odbrane BiH. U periodu 1992-1995. godine 5. korpus je izveo niz značajnih borbi i bitaka, bojeva i operaciju „Sana 95“ kao krunu filozofije ratovanja. U okviru 953 borbena dejstva odbranio je slobodnu teritoriju BiH, oslobodio više od 2.500 kilometara kvadratnih okupirane teritorije, slomio brojne neprijateljske ofanzive, koje su sudbonosno utjecale na konačan tok i ishod rata, dao dvije „viteške „ i tri “slavne“ brigade, dao dva heroja oslobodilačkog rata ( Adil Bešić i Izet Nanić), a 221 pripadnik 5. korpusa, dobio je ratno priznanje značku „Zlatni ljiljan“.
U procesu organizacijskog ustrojstva 5. korpusa Armije RBiH, jačanja njegove organizacijsko-formacijske strukture i ratnog puta puta, nisu stvoreni neki specifični oblici vojnog organiziranja, koji su nepoznati u teorijama i praksama vođenja ratova, ali jesu primjenjene specifične mjere, postupci i radnje pomoću kojih se organizirao narod Okruga Bihać u potpunom okruženju, te koncentrisao svoju moć i izrazio je preko 5. korpusa Armije R BiH.
Neosporno je da su navedene mjere, postupci i radnje, pomoću kojih je uspješno organizirana odbrana Okruga Bihać u potpunom okruženju, predstavljale svojevrstan fenomen, zbog toga što je malo primjera u historiji u kojoj se jedna vojna formacija ili dio naroda u višegodišnjem okruženju opstali.
Pišu: Nijazija Maslak i Sulejman Lipovača
(Nijazija Maslak i Sulejman Lipovača usposlenici su Muzeja Unsko-sanskog kantona)
