Da li je već počeo novi hladni rat?
Sovjetski Savez je 1945. godine odbio priznati vladu poljske dijaspore u Londonu, koju su podržavale zapadne sile, te je umjesto nje uspostavio prokomunističku vladu u Varšavi, čime je faktički započeo proces sovjetizacije istočne Evrope. Ovaj čin predstavljao je početak podjele kontinenta na ideološke blokove i ujedno prvi konkretan signal početka Hladnog rata. Churchill je u svom govoru u Fultonu (SAD) 5. marta 1946. upotrijebio čuvenu frazu „spustila se željezna zavjesa preko Evrope“, upozoravajući na širenje sovjetske dominacije i opasnost od ideološke podjele kontinenta.
Simboli nove epohe geopolitičkog nadmetanja već su vidljivi. Inicijative poput „vojnog Šengena“ u okviru Evropske unije ukazuju na ubrzanu militarizaciju evropskog prostora, gdje se planira brže kretanje trupa, logistike i zaliha bez birokratskih prepreka. Takav razvoj događaja jasno pokazuje da se novi hladni rat ne vodi samo kroz tradicionalne vojne sukobe, već i kroz kontrolu prostora, koridora i logističkih mehanizama koji omogućavaju brzo reagovanje što je upravo slučaj s konceptom „vojnog Šengena“.
Paralelno s tim, svijet svjedoči novim oblicima konfrontacije kao što su ratovima preko posrednika (Ukrajina, Bliski istok), energetskim sukobima, kibernetičkim napadima, te ekonomskim sankcijama koje zamjenjuju otvorene sukobe. Novi hladni rat se, dakle, ne vodi samo između država, već između sistema vrijednosti i modela upravljanja. U takvom svijetu, sigurnost više ne znači odsustvo rata, nego sposobnost države da održava funkcionalnost i stabilnost uprkos pritiscima globalnih kriza.
Sve dublje suprotstavljanje unutar Ujedinjenih nacija gdje Rusija i Kina sve češće koriste veto protiv zapadnih rezolucija o sigurnosti, Ukrajini ili ljudskim pravima podsjeća na paralizu Vijeća sigurnosti iz vremena klasičnog Hladnog rata. Osim toga, vojno i tehnološko sučeljavanje postaje sve izraženije: SAD i EU ulažu milijarde u obrambenu industriju, poluvodiče i umjetnu inteligenciju, dok Rusija i Kina razvijaju alternativne mreže snabdijevanja i finansijske sisteme kako bi se odvojile od dolara i SWIFT-a. Uz to, nuklearna retorika se ponovo vraća u javni diskurs.
Za Bosnu i Hercegovinu, ova geopolitička realnost donosi i rizike i prilike. Zemlja ponovo postaje strateško raskršće interesa NATO-a, Evropske unije, Rusije i Kine. U takvom kontekstu, Bosna i Hercegovina mora ojačati unutrašnju otpornost kroz povećanje domaće proizvodnje, posebno u sektorima hrane, energetike i prerađivačke industrije, ali i kroz obnovu i razvoj namjenske industrije. Jačanjem vlastite vojne i tehnološke proizvodnje BiH može postati pouzdan partner zapadnih saveznika i doprinijeti stabilnosti evropskog sigurnosnog okvira.
Fikret Mehović
magazinplus.eu
