Nova migracijska arhitektura EU i demografska strategija prema Zapadnom Balkanu
U okviru novog institucionalnog i sigurnosnog pristupa Evropske unije prema regiji Zapadnog Balkana, primjetan je jasan strateški pomak u kojem migracijska politika postaje ne samo sredstvo kontrole granica, već i instrument dugoročne demografske i društvene transformacije. Zvanično, EU ulaže značajna sredstva u jačanje kapaciteta za upravljanje migracijama, borbu protiv krijumčarenja i razvoj azilnih sistema. Međutim, ispod tog normativnog okvira nalaze se indikatori dubljih geopolitičkih i društvenih ciljeva.
Prema podacima Evropske komisije, od 2021. godine više od 350 miliona eura uloženo je u regiju u svrhu unapređenja migracijskog upravljanja, sa snažnim naglaskom na dugoročnu integraciju migranata. U izjavama evropskih zvaničnika često se koristi fraza „povećanja otpornosti regije“ što u kontekstu migracijske politike zapravo označava pripremu društvenog terena za trajnu prisutnost migranata u zemljama koje još nisu članice EU. Na Zapadnom Balkanu, gdje već decenijama traje proces tzv. “odliva mozgova”, EU ne samo da ne zaustavlja trend iseljavanja mladih, obrazovanih i sposobnih ljudi, već posredno podstiče tu dinamiku kroz otvorene obrazovne i radne programe za najperspektivnije kadrove. Dok nacionalni resursi odlaze ka Zapadu, istovremeno se u zemlje regiona plasira novi kontingent ljudi, migranata iz Azije, Afrike i Bliskog Istoka koji kroz regionalne i bilateralne sporazume EU i domaćih vlada dobijaju pristup infrastrukturi, tržištu rada, pa čak i pravima sličnim ili istim pravima domaćih građana.Ovakva politika stvara temelj za postepenu demografsku transformaciju. Pojedini zvaničnici EU, poput komesarke za unutrašnje poslove Ylve Johansson, isticali su da je “Evropa potrebna migracija” i da “Zapadni Balkan mora postati dio šireg evropskog migracijskog pristupa”. Iako zvanično fokusirana na humanost i sigurnost, ova retorika se podudara s tišim, ali sistemskim pristupom kojim se demografski balans regije rekonfiguriše, a društveni odnosi dovedu u novu fazubez otvorene demokratske debate u državama koje su predmet takve politike.
Brojne analize ukazuju da Dodik dobija inpute direktno iz Moskve, gdje migracije u Evropi već godinama predstavljaju jedno od glavnih sredstava propagande u destabilizaciji EU. U tom svjetlu, njegova tvrdolinijaška retorika o migrantima zapravo reflektuje šire ruske strateške interese a to je zadržavanje demografske homogenosti, podjela unutar BiH i suprotstavljanje zapadnim integracionim tokovima pod plaštom „zaštite naroda“.
U tom svjetlu, nije neosnovano postaviti pitanje: koristi li EU migracijsku politiku i kao instrument kontrole konfliktnog potencijala Balkana? Promjena društvene strukture kroz zamjenu stanovništva uz istovremeno povlačenje domaće radne i intelektualne snage može dugoročno pacifikovati regiju ne jačanjem njenih institucija, već razvodnjavanjem njene političke kohezije i kolektivne memorije.Ova tiha transformacija zahtijeva hitnu analizu, javnu raspravu i odgovorne politike koje neće dozvoliti da države regije postanu samo tranzitne ili smještajne zone velikih geopolitičkih planova bez istinske suverenosti u odlučivanju o vlastitoj budućnosti. Upravo ovo predstavlja veliku opasnost posebno za Bosnu i Hercegovinu.
Piše: Fikret MEHOVIĆ (doktorant na FPN UNSA, Sigurnosne i mirovne studije)
magazinplus.eu
