Zarobljeni u modernom dobu: Zašto naš mozak i tijelo ne mogu pratiti tempo 21. stoljeća

Istraživači su istakli da su naši instinkti oblikovani stotinama hiljada godina evolucije, ali da zakazuju u okruženju stvorenom tokom posljednjih nekoliko stoljeća

Brzi napredak čovječanstva doveo je do dubokog jaza između načina na koji naša tijela i umovi funkcionišu i okruženja u kojem danas živimo, što je glavni uzrok sve učestalije anksioznosti, usamljenosti i gojaznosti, utvrđeno je novom naučnom studijom.

Prema istraživanju naučnika iz Singapura, objavljenom u časopisu Behavioral Sciences, ljudska vrsta je evoluirala za život u malim, bliskim zajednicama i za reakciju na neposredne, opipljive opasnosti.

Umjesto toga, savremeni čovjek izložen je prenapučenim gradovima, neprekidnoj digitalnoj povezanosti i višestrukim pritiscima koji stvaraju konstantan osjećaj takmičenja.

Ovaj fenomen naučnici nazivaju evolucijskim neskladom.

“Stres, usamljenost i anksioznost često se tretiraju kao lični problemi ili posljedica životnog stila. Međutim, oni mogu biti i odraz nesklada između okruženja u kojem živimo i uslova za koje su se naši umovi i tijela razvijali”, objasnila je Sarah Chan, psihologinja za životnu sredinu s Univerziteta za tehnologiju i dizajn u Singapuru (SUTD).

Pritisak konstantnog poređenja

Istraživači su istakli da su naši instinkti oblikovani stotinama hiljada godina evolucije, ali da zakazuju u okruženju stvorenom tokom posljednjih nekoliko stoljeća.

Dok je u prošlosti bilo lako razumjeti sopstveni položaj u maloj grupi ljudi, danas se putem interneta neprekidno upoređujemo s dugim listama prijatelja, rođaka, poznatih ličnosti, ali i potpunih stranaca.

“Rivalstvo i takmičenje nisu novost, ali ih moderni život čini konstantnim. Evolucijska perspektiva pomaže nam da shvatimo zašto tako snažno reagujemo na poređenje i strah od zaostajanja, čak i kada ti signali dolaze od stranaca s ekrana, a ne iz naše neposredne zajednice”, istakao je istraživač i psiholog Jose Yong s Univerziteta James Cook u Singapuru.

Život u eri polikrize

Situaciju dodatno pogoršavaju udruženi efekti globalnih izazova – od klimatskih promjena i ekonomskih nestabilnosti, do pandemija i tehnoloških potresa poput napretka umjetne inteligencije, što naučnici definišu kao stanje polikrize.

U studiji je navedeno kako rastući troškovi života i ekonomska nejednakost pojačavaju osjećaj finansijske i statusne nesigurnosti. To ljude gura ka sagorijevanju na poslu (burnout), smanjuje želju za pomaganjem drugima i stvara začarani krug koji produbljuje društvenu takmičarsku atmosferu.

Ranija istraživanja također potkrepljuju ove tvrdnje, ukazujući na to da prenapučeni urbani život stvara stalni osjećaj napada u našem organizmu, pri čemu moderna kultura trenutno ima veći utjecaj na čovjeka od same prirodne evolucije.

Rješenje je u pametnijem dizajnu gradova i digitalnog prostora

Naučnici svoju hipotezu nazivaju Hipotezom o socijalno-evolucijskom neskladu i takmičenju (SEMCH) i vjeruju da bi njeno razumijevanje moglo pomoći u rješavanju vodećih psiholoških problema današnjice.

Ključ nije u odustajanju od tehnološkog napretka, već u prilagođavanju okruženja ljudskoj prirodi:

– Urbano planiranje: Gradovi se moraju projektovati tako da budu manje zagušujući i manje opterećujući za svakodnevni život, gdje uvođenje zelenih i prirodnih površina predstavlja prvi korak.

– Digitalni prostori: Aplikacije i društvene mreže trebaju se oblikovati tako da smanjuju, a ne da podstiču osjećaj nadmetanja.

Autori studije u narednoj fazi planiraju provesti terenska istraživanja kako bi u praksi testirali na koji način promjene u okruženju direktno doprinose boljem fizičkom i psihičkom zdravlju ljudi.

“Moramo kreirati rješenja koja rade u korist, a ne protiv naše evoluirane ljudske prirode”, zaključio je Yong, piše portal Science Alert.