Savremeni sukobi više ne počinju na frontovima, već duboko ispod površine mora tamo gdje se nalaze ključne arterije globalne komunikacije. Više od 95% svjetskog internet saobraćaja odvija se kroz mrežu podmorskih kablova koji povezuju kontinente, prolazeći kroz strateške tačke Mediterana, Crvenog mora i Indijskog okeana. Ti kablovi nisu samo tehnička infrastruktura već su oni temelj finansijskih transakcija, komunikacija vlada i funkcionisanja digitalne ekonomije. Njihova ranjivost otvara prostor za novu vrstu sukoba u kojem prekid ne znači samo tehnički problem, već potencijalni kolaps čitavih sistema.
Upravo u toj zoni nastaje nova dimenzija sigurnosne prijetnje. Kontrola, nadzor ili čak djelimično oštećenje podmorskih kablova može izazvati poremećaje koji se reflektuju na berze, bankarski sektor, energetiku i komunikacijske mreže širom Evrope. Za razliku od konvencionalnih napada, ovakve operacije su teško dokazive i omogućavaju akterima da djeluju bez direktnog suočavanja. Time digitalna infrastruktura postaje tiho, ali izuzetno efikasno bojno polje.
Ključ razumijevanja ove strategije leži u činjenici da Iran ne mora pobijediti u konvencionalnom sukobu da bi ostvario stratešku prednost. Dovoljno je da izazove poremećaje u sistemima koji održavaju funkcionisanje evropskih država. U tom smislu, potencijalna destabilizacija Hormuškog moreuza predstavlja samo prvi sloj problema. Svako ozbiljnije narušavanje protoka energenata kroz ovaj pravac automatski generira lančanu reakciju koja se ogleda u rastu cijena, inflatornim udarima i političkoj nestabilnosti u državama koje već imaju krhke ekonomske temelje.
Međutim, daleko sofisticiraniji aspekt ove strategije nalazi se u digitalnom prostoru. Iran je u protekloj deceniji razvio kapacitete za izvođenje ciljanih sajber operacija koje mogu paralizirati ključne sektore od elektroenergetskih mreža do finansijskih sistema. U takvom scenariju, odgovornost je gotovo nemoguće precizno utvrditi, što dodatno otežava adekvatan odgovor. Upravo ta zona “negiranja i nevidljivosti” postaje centralno bojno polje savremenih sukoba.
Paralelno s tim, djelovanje kroz neformalne mreže u Evropi dobija na značaju. Umjesto direktne konfrontacije, fokus se prebacuje na uticaj kroz oblikovanje narativa, produbljivanje društvenih podjela i slabljenje povjerenja u institucije. Ovakav pristup ne proizvodi trenutne krize, ali dugoročno razgrađuje političku stabilnost, što ga čini izuzetno efikasnim i teško uočljivim. Poseban sigurnosni izazov predstavlja mogućnost instrumentalizacije migracijskih tokova. U slučaju šire destabilizacije Bliskog istoka, Balkan ponovo postaje tranzitna zona, ali ovaj put u mnogo kompleksnijem sigurnosnom okruženju. Pritisak na granice, logistički kolaps i političke tenzije unutar Evropske unije mogli bi se koristiti kao dodatni mehanizam destabilizacije.
U takvoj konfiguraciji, države poput Bosna i Hercegovina zauzimaju posebno ranjivu poziciju. Slab institucionalni okvir, ovisnost o vanjskim energetskim tokovima i nedovoljno razvijeni mehanizmi zaštite kritične infrastrukture čine ih izloženim i indirektnim udarima. U praksi, to znači da kriza ne mora nastati unutar granica da bi proizvela ozbiljne posljedice. Suština problema je u tome što Evropa još uvijek razmišlja u kategorijama klasičnih prijetnji, dok se sukob već transformisao. Najveća opasnost ne dolazi od projektila, već od sposobnosti da se neprimjetno poremeti funkcionisanje sistema na kojima počiva svakodnevni život. Upravo tu Iran pronalazi prostor za djelovanje u sivoj zoni između mira i rata, gdje su pravila nejasna, a posljedice stvarne. Pitanje više nije da li će doći do sukoba, već da li će evropske države na vrijeme prepoznati da se on već vodi samo bez eksplozija.
Fikret Mehović
magazinplus.eu
