Nedavni događaj u Banja Luci, gdje je bivši savjetnik američkog predsjednika Michael Flynn izjavio da islam nije religija nego politička filozofija, pokazuje koliko je pitanje identiteta bosanskih muslimana i dalje dio šire geopolitičke borbe za narativ u Evropi. Ova izjava izrečena je tokom diskusije sa Miloradom Dodikom, optuživanim liderom Miloševićevih rođaka sa sela, koji je govorio o navodnoj „islamizaciji Evrope“, čime je čitav događaj dobio jasnu političku dimenziju.
Međutim, odgovor na ovakve tvrdnje ne može biti samo emotivan ili defanzivan. Bošnjaci imaju stratešku priliku da upravo kroz ovu polemiku okrenu evropsku političku debatu u svoju korist. Umjesto da ulaze u raspravu o „političkom islamu“ na način kako ga definiraju njihovi protivnici, mnogo snažniji odgovor je koncept bosanskog islama, historijski model islama koji je nastao unutar evropskog civilizacijskog prostora, u kojem su religija, sekularna država i pluralno društvo postojali zajedno stoljećima.
U Evropi danas postoji ozbiljan strah od radikalizma i političkog instrumentaliziranja religije. Upravo tu se otvara prostor za bosanski narativ. Ako se Bosna i Hercegovina predstavi kao primjer evropskog, kulturnog i tradicionalnog islama koji je kompatibilan s demokracijom, vladavinom prava i evropskim institucijama, tada se cijela debata okreće. Umjesto da se govori o prijetnji, govori se o modelu koji Evropi može pomoći da razumije i integrira muslimanske zajednice.
U tom kontekstu posebno je značajna izjava izraelskog ambasadora u Zagrebu Gary Koren, koji je upozorio da iranski režim i njegove strukture imaju simpatizere i mreže utjecaja u regionu, pa čak i u Bosni i Hercegovini, te da se takve aktivnosti u evropskim sigurnosnim krugovima smatraju ozbiljnim izazovom. Iako se izjava prvenstveno odnosi na geopolitičke i sigurnosne procjene samo izraelskih struktura, ona jasno pokazuje potencijalnu ranjivost muslimanskih zajednica u Evropi na vanjske političke i obavještajne pritiske. Za Bošnjake, ovo upozorenje predstavlja signal da moraju strateški artikulirati svoj identitet, ističući kako historijski i moderan bosanski islam funkcioniše unutar evropskih demokratskih i pluralnih okvira, kako bi se spriječilo da njihova zajednica bude instrumentalizirana ili pogrešno interpretirana u međunarodnoj percepciji.Naime, svako povezivanje balkanskih muslimanskih zajednica s vanjskim geopolitičkim agendama može utjecati na način na koji evropske institucije i javnost percipiraju muslimane na kontinentu. Upravo zato je važno jasno naglasiti razliku između historijskog bosanskog islama, koji je nastao i razvijao se unutar evropskog društvenog i političkog okvira, i različitih ideoloških ili političkih projekcija koje dolaze izvan tog prostora.
Drugim riječima, bošnjačka politika i intelektualna scena trebaju prestati reagirati na provokacije i početi nuditi strateški konceptkoji se može ogledati u tome da Bosna i Hercegovina je evropski dragulj koegzistencije između islama i zapadne političke tradicije. Takva pozicija ima potencijal da privuče pažnju Evropske unije jer se uklapa u širu evropsku potrebu za stabilnim muslimanskim partnerima na kontinentu.U tom kontekstu teza o bosanskom islamu može postati politički kapital, ali samo ako se artikulira jasno i samouvjereno. Ona ne znači religijsku izolaciju niti politički islam, nego upravo suprotno jer ona pokazuje da islam u Bosni nije ideologija države nego dio kulturnog identiteta evropskog naroda.
Ako se ova ideja pravilno predstavi evropskim institucijama, akademskim krugovima i medijima, onda napadi poput onog iz Banje Luke mogu imati suprotan efekt od planiranog. Umjesto da Bošnjake stave u defanzivu, oni mogu otvoriti prostor da Bosna i Hercegovina bude prepoznata kao ključni evropski primjer kako islam i evropske vrijednosti mogu postojati zajedno.U politici, narativi su često važniji od same činjenice. Oni koji to razumiju mogu pretvoriti napad u priliku.Za Bošnjake sada postoji prilika da pokažu kako njihova historija nikada nije predstavljala izazov za Evropu, već može biti model i odgovor koji doprinosi evropskoj stabilnosti.
Fikret Mehović
magazinplus.eu
