Rasprave u Bundestag o nastavku i jačanju njemačkog angažmana u misiji EUFOR Althea otkrivaju mnogo više od običnog pitanja vojnog raspoređivanja. One pokazuju da dio evropskih političkih elita konačno razumije da Bosna i Hercegovina više nije samo postdejtonsko pitanje stabilizacije, nego potencijalni sigurnosni front Evropske unije.
U trenutku kada Evropa ulazi u eru geopolitičkih blokova, hibridnih prijetnji i otvorenog ruskog destabilizacijskog djelovanjaali i sve jačeg turskog političkog i ideološkog uticaja kroz manipulaciju emocijama i identitetom Bošnjaka na Balkanu, povećanje broja njemačkih vojnika u Bosni i Hercegovini ima mnogo širi značaj od same vojne simbolike. Njemačka nije samo najmoćnija ekonomija Evropske unije već ona je danas ključni politički garant evropskog sigurnosnog poretka na jugoistoku Evrope. Posebnu težinu ovoj činjenici daje geostrateški položaj Bosne i Hercegovine koja sa Republikom Hrvatskom dijeli više od hiljadu kilometara granice, pri čemu značajan dio ukupne kopnene granice Hrvatske prema državama izvan Evropske unije otpada upravo na Bosnu i Hercegovinu. Time stabilnost Bosne i Hercegovine direktno postaje pitanje sigurnosti vanjske granice Evropske unije i NATO prostora. Svaka ozbiljnija destabilizacija Bosne i Hercegovine, bilo kroz političku krizu, sigurnosne incidente, hibridne operacije ili institucionalni kolaps, imala bi neposredne posljedice po Hrvatsku, a samim tim i po evropski sigurnosni sistem.Zato prisustvo njemačkih snaga u Bosni i Hercegovini predstavlja poruku da se evropski prostor više neće prepustiti vakuumu u kojem lokalni separatizmi, ruski uticaj i geopolitičke igre trećih država mogu destabilizirati region.
Posebno je važno razumjeti da se sigurnost Bosne i Hercegovine danas ne može posmatrati izolovano od evropske sigurnosti. Destabilizacija Bosne i Hercegovine automatski proizvodi destabilizaciju Zapadnog Balkana, migracione pritiske, političke krize i sigurnosne posljedice za samu Evropsku uniju. Zbog toga prisustvo snažnijeg njemačkog kontingenta unutar EUFOR Althea treba posmatrati kao preventivni mehanizam odvraćanja, a ne kao reakciju nakon eventualne krize.
Jednako važno pitanje jeste politička podrška Uredu visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu (Office of the High Representative, OHR). OHR se godinama pokušava delegitimizirati upravo zato što predstavlja posljednju institucionalnu branu protiv otvorene secesije i urušavanja dejtonske strukture države. Napadi na OHR nisu slučajni. Oni su dio šire strategije slabljenja međunarodnog nadzora kako bi se stvorio prostor za postepeno razvlašćivanje države Bosne i Hercegovine. U takvom kontekstu, njemačka podrška OHR-u ima stratešku težinu jer Berlin jasno pokazuje da Evropska unija neće prihvatiti nasilno prekrajanje granica niti razgradnju međunarodnog poretka uspostavljenog nakon rata.
Istovremeno, unutar same misije EUFOR Althea sve češće se otvara pitanje političke i geopolitičke pouzdanosti pojedinih kontingenata. Posebno se problematizira preveliki politički uticaj država čije vanjskopolitičke pozicije nisu potpuno usklađene sa strateškim interesima Evropske unije.Kada je riječ o mađarskom prisustvu, zabrinutost proizlazi iz otvorene političke bliskosti bivše vlasti u Mađarskoj sa separatističkim strukturama u entitetu Republika Srpska, ali i iz dugogodišnje blage politike prema ruskim interesima u Evropi. Takva percepcija objektivno umanjuje povjerenje dijela građana u neutralnost pojedinih međunarodnih sigurnosnih aktera. U sigurnosnim misijama percepcija nepristrasnosti gotovo je jednako važna kao i sama vojna sposobnost.S druge strane, pitanje turskog prisustva daleko je kompleksnije. Turska formalno podržava teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine, ali Ankara paralelno vodi izrazito pragmatičnu geopolitiku koja često balansira između NATO-a, Rusije i vlastitih regionalnih interesa. Upravo zbog toga dio sigurnosnih analitičara smatra da bi misija EUFOR-a dugoročno trebala imati dominantno jezgro država koje su potpuno strateški usklađene sa sigurnosnom politikom Evropske unije i NATO saveza, bez paralelnih geopolitičkih kalkulacija.
Njemačka bi u tom smislu mogla preuzeti mnogo snažniju ulogu. Njeno veće vojno prisustvo ne bi predstavljalo militarizaciju Bosne i Hercegovine, nego stabilizacijsku poruku. To bi značilo jačanje kredibiliteta odvraćanja prema svim akterima koji vjeruju da međunarodna zajednica više nema kapacitet ili volju reagirati na eventualne pokušaje destabilizacije.Ključna greška evropske politike prema Balkanu godinama je bila uvjerenje da je ratna faza trajno završena i da će ekonomska integracija sama po sebi neutralizirati etnonacionalne projekte. Međutim, iskustvo Ukrajine pokazalo je da zamrznuti konflikti i hibridne destabilizacije mogu vrlo brzo prerasti u ozbiljne sigurnosne krize ukoliko ne postoji jasan i vjerodostojan mehanizam odvraćanja.
Zato povećanje njemačkog prisustva u Bosni i Hercegovini nije pitanje simbolike niti unutrašnje politike Njemačke. To je pitanje evropske sigurnosne arhitekture. A podrška OHR-u danas nije administrativno pitanje, nego direktna zaštita ustavnog poretka Bosne i Hercegovine i sprečavanje scenarija koji bi mogao otvoriti novu sigurnosnu krizu na jugoistoku Evrope.
Fikret Mehović
magazinplus.eu
